of 58959 LinkedIn

Integriteitsbeleid: geen Personeelsding maar Chefsache

Ina de Haan 1 reactie

Op 24 november werd in Amersfoort de jaarlijkse Dag van de Integriteit gehouden. Het thema was: De ongemakkelijke realiteit. Ik vind dat wat voorzichtig geformuleerd.

We hebben in Nederland nu al meer dan 20 jaar integriteitsbeleid. Daar zijn we, onder kenners, beroemd mee geworden. De OESO haalt onze preventieve aanpak steeds aan als goed voorbeeld. De Europese Commissie is lovend en op de lijst van Transparency International staan we steevast in de top 10 van integere landen.
 

Mooi natuurlijk, maar als ik de kranten de afgelopen tijd moet geloven is corruptie niet uitgebannen: Er duiken “mollen” op in de douane van Rotterdam, binnen het politie-apparaat en ook in de wereld van ICT en aanbesteding lijkt er veel niet pluis te zijn.
 

Misschien is dat positieve zelfbeeld niet helemaal terecht en zijn we minder goed bezig dan we dachten. Een paar overwegingen:
 

Het integriteitsbeleid in Nederland is in de jaren 90 door Ien Dales, minister van Binnenlandse zaken, op de kaart gezet uit zorg voor criminele infiltratie in overheidsorganisaties: de mollen bij de politie en douane. Het idee was om kwetsbare organisaties aan te zetten hun risico’s in beeld te krijgen en hun weerbaarheid te vergroten: de gelegenheid maakt de dief. De toenmalige BVD (nu AIVD) zag het als taak om daar een bijdrage aan te leveren met het handboek integriteitsonderzoek.
 

In de loop der jaren heeft het ministerie gewerkt aan wet- en regelgeving, vooral binnen de ambtenarenwet. En er hebben wat reorganisaties plaatsgevonden. De (inmiddels) AIVD werd overgeheveld naar Veiligheid en Justitie en integriteit kwam bij BZK onder de vlag van Arbeidszaken Publieke Sector. De aanvankelijke focus op kwetsbaarheid in de bedrijfsvoering van organisaties verschoof naar goed ambtenaarschap, goed werkgeverschap en goed bestuur.
 

Als je nu naar het instrumentarium kijkt ligt het zwaartepunt bijna geheel op de P-functie: gedragscode, eed en belofte, cultuur en gedrag, vertrouwenspersonen etc. Een generiek instrumentarium en een heel apart circuit geworden van integriteitsdeskundigen. Het idee van de gelegenheid maakt de dief en we moeten ons daar tegen weren is nauwelijks meer terug te vinden. het lijkt er op dat integriteitsbeleid is losgezongen van de dagelijkse gang van zaken op de werkvloer van een overheidsorganisatie.
 

Zowel uit onderzoek aan de Algemene rekenkamer als de Intergiteitsmonitors van BZK blijkt keer op keer dat dat er nog geen sprake is van een ‘duurzame institutionele verankering’ van het integriteitsbeleid en dat er op het gebied van ethische sturing nog winst te behalen valt.
 

Ethische sturing en institutionele verankering. Dat betekent dat de baas het niet belangrijk genoeg vindt. In dat geval slaat het integriteitsbeleid de plank mis. Een gedragscode en geschenkenregeling gaan niet helpen als op de werkvloer de zaken slecht geregeld zijn. Als medewerkers keer op keer in de verleiding komen om de boel te belazeren. Alle mooie intenties ten spijt.
 

En de risico’s nemen alleen maar toe. Meer nieuwe regels en onuitvoerbaar beleid, toenemende complexiteit bij een veelal krimpend budget. Ga er maar aan staan als uitvoerder. Dat is vragen om problemen.

Integriteitsbeleid is niet soft, maar vergt organisatie op de werkvloer en constante aandacht van de baas. Integriteit is geen Personeelsding, maar Chefsache!

 

Ina de Haan, senior onderzoeker van de Algemene Rekenkamer

Verstuur dit artikel naar Google+

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Reactie op dit bericht

Door ina de haan (senior onderzoeker) op
Slordig: de AIVD zit natuurlijk nog gewoon bij BZK.