of 59054 LinkedIn

Burgemeester en integriteit; wel de taak, niet het gereedschap

Frank Maas en Frank de Vries 4 reacties

Publieke bestuurders liggen in toenemende mate onder een maatschappelijk vergrootglas. Dat verhoogt het risico op politieke bedrijfsongevallen. Discussies over integriteit zijn niet alleen schadelijk voor de betrokken personen zelf, maar kunnen ook het imago van de betrokken gemeente of provincie schaden. Ze doen altijd afbreuk aan het vertrouwen dat mensen hebben in de politiek. Met de komende herziening van de gemeentewet krijgt de burgemeester de expliciete taak om de bestuurlijke integriteit binnen de gemeente te bevorderen. Vooralsnog wordt bij deze schone taak niet het bijbehorende gereedschap geleverd. Frank Maas en Frank de Vries geven de burgemeester handvatten om binnen de huidige mogelijkheden te roeien met de riemen die er zijn.

Wanneer wordt gesproken over integriteit, is de uitspraak van  oud-minister Ien Dales van Binnenlandse Zaken nooit ver weg: 'een beetje integer bestaat niet'. Het lijkt dan ook voor de hand te liggen om bijvoorbeeld aankomend bestuurders zoals wethouders en gedeputeerden steviger te toetsen op hun verleden. Niet voor het afgeven van het predicaat geschikt of ongeschikt, maar wel voor het vergroten van het bewustzijn op het gebied van integriteit.

Onze ervaring is dat veel bestuurders in spe worstellen met vragen op het gebied van integriteit, maar dat er niet altijd een cultuur bestaat waarin deze vraagstukken geadresseerd kunnen worden. Door het vooraf screenen van kandidaat bestuurders op integriteitrisico’s, maar vooral door het aangaan van het gesprek over de uitkomsten bij aanvang van de collegeperiode, creëert een burgemeester een titel om het onderwerp blijvend te agenderen. Het credo is: wacht niet op het incident; het in een open setting praten over integriteitrisico’s verkleint de kans op incidenten. Mocht zich onverhoopt toch een incident voordoen, zal het gesprek makkelijker gevoerd worden als er al met regelmaat over integriteit wordt gesproken.

 

Evenzeer logisch lijkt het om bij plotselinge discussie over de integriteit van een politiek verantwoordelijke bestuurder heldere procedures achter de hand te hebben. Hoe simpel dit ook allemaal klinkt, voorshands echter ontbreekt het aan goede instrumenten en een bestendige praktijk. En daarmee is sprake van een ‘incident gedreven’ aanpak.

Wanneer er twijfels ontstaan over de integriteit van bestuurders zijn er tal van vragen te beantwoorden. Moet er bijvoorbeeld een onafhankelijk onderzoek worden ingesteld en door wie? Wie vervult de rol van opdrachtgever bij een onderzoek? Wat wordt de onderzoeksvraag? Hoe worden de resultaten teruggekoppeld en aan wie? Welke waarborgen kent het onderzoek? Wanneer los van een incident wordt nagedacht over dergelijke vragen, kan onnodige onrust en schade aan betrokkenen worden voorkomen. Wat ons betreft past hier een stevige rol van de burgemeester. Zolang hiervoor wettelijke instrumenten ontbreken zou de gemeenteraad de burgemeester nadrukkelijk het mandaat kunnen geven tot het instellen van een onafhankelijk onderzoek wanneer hem dat goeddunkt. Ook hier is het raadzaam om het incident niet af te wachten, maar erop voorbereid te zijn.

 

De voorgenomen wettelijke verankering van de rol van de burgemeesters als ‘hoeder’ van integriteit valt zeker toe te juichen. Wat ons betreft mag er een schep bovenop. Het zou goed zijn om bij de herziening van de gemeentewet de burgemeester een expliciete bevoegdheid toe te kennen om een onderzoek naar integriteit van zittende of aanstaande wethouders in gang te zetten.

Daarnaast pleiten wij er voor dat gemeenten in aanvulling hierop zelf procedures ontwikkelen over de wijze waarop de resultaten van dergelijke onderzoeken meewegen in besluitvorming over zittende en aanstaande bestuurders. Dat is zonder twijfel gevoelige materie. Zo moet er recht worden gedaan aan de privacy van betrokken (kandidaat) wethouders. En bovendien moet de wijze waarop burgemeesters het onderzoek uitvoeren goed aansluiten bij de positie van gemeenteraden. Zij benoemen ten slotte de wethouders. Onderzoeken naar integriteit kunnen de verhoudingen tussen de organen op lokaal niveau stevig beïnvloeden en raken het politieke domein waarin wethouders opereren. Die constatering roept de vraag op of dergelijke onderzoek ook personen kunnen betreffen die zich in de aanloop naar verkiezingen ‘slechts’ bevinden op een door een partij ingediende lijst? Op zijn minst een interessante gedachte, dunkt ons.

 

Er zijn kortom vragen genoeg. Wij pleiten ervoor om dat bij de aanstaande herziening van de gemeentewet de positie van de burgemeester steviger wordt verankerd dan de wetgever nu voornemens is. En bovendien vinden wij dat gemeenten ook zelf afspraken moeten maken over de omgang met vraagstukken van integriteit. Het aanzien van het lokaal bestuur is hiermee zonder meer gebaat.

 

Frank Maas, bestuurlijk juridisch adviseur, Berenschot
Frank de Vries, staatsrechtjurist bij Berenschot, oud-wethouder van Groningen 

Verstuur dit artikel naar Google+

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Reactie op dit bericht

Door Rein Annema (Directeur Bureau Integriteitszorg de Achterhoek) op
Aandacht voor meer dan de wijziging van de Gemeentewet is nodig. Maar niet alleen op het gebied van het college, maar ook van de raad en de ambtelijke organisatie.
Mijn stelling is: gebruik de regels voor begroting en rekening om de gewenste wijzigingen van beleid door te voeren. De artikelen op het gebied van de integriteit zijn nu erg versnippert. Van Gemeentewet tot aan de Ambtenarenwet. Voeg een verplichte integriteitsparagraaf toe aan het BBV waarin genoemde onderwerpen aan de orde dienen te komen. De gemeente Winterswijk doet dat reeds, laat anderen volgen!
Voor meer info www.integereachterhoek.nl (werkzaamheden zijn nagenoeg pro deo) Ook de stand van zaken van de 10 Achterhoekse gemeenten is via integriteitbarometers eenvoudig te raadplegen.
Door Evert van Amerongen (private klokkenluider) op
De z.g. integriteitssheriff van de gemeente, classificatie door Harm Brouwer, voorzitter IOI, van de burgervader in het BB van 14 okt. j.l. Recent dient een serieus conflict met B&W in een beroepsprocedure bij de Rechtbank. De burgervader, voorzitter van B&W en de Gemeenteraad en tevens portefeuillehouder van de regionale afvalverwerker, weigert zich overeenkomstig de grondwettelijke verplichting in te zetten voor de openbare gezondheid. Omreden dat zogenaamd een circulaire aan de inwoners om hen te informeren over levensgevaarlijke aspecten te duur is.
Daarnaast degene die goedkeurde dat een rechtstreeks belanghebbende, ondanks de overwegende feiten, afgeserveerd werd in een verweerschrift op beroep bij de RvSt onder de noemer van "een louter subjectief gevoel van betrokkenheid bij een ruimtelijk besluit "niet voldoende is om als belanghebbende te worden aangemerkt " Zelfs niet als de openbare gezondheid, de death penalty door kanker, in geding is.
Betekent het toekomstige art. 170, lid 2, van de Gemeentewet, dat een groep van personen, burgervaders, boven de wet komen te staan en niet kunnen worden aangesproken op hun individuele integriteit !!
Door Rein Wynja (Zelfstandig) op
Ten tijde van Ien Dales werd het woord Integriteit (onkreukbaarheid Lat) nauwelijks gebruikt. Wanneer u het woord integriteit vervangt door corruptie dan snijdt het bovenstaande artikel aanzienlijk meer hout. "Integriteit' is nu aan het verworden tot een modieus eufemisme waar corruptie bedoeld wordt. De consultancy-industrie omarmt deze nieuwe melkkoe met liefde, vooral binnen de (semi) publieke diensten met allerlei trainingen en 'projectbureautjes wantrouwen'. Maar de neo-liberale stroming in NL die voor 80 procent (politiek) verantwoordelijk is voor corrumperende praktijken binnen de Overheid is zelf(s) niet in staat een integriteit-protocol voor haar leden van de grond te krijgen. Daarom blijf ik maar bij mijn gedachte dat 'integriteit niet is aan te leren maar wel is af te leren' !
Door J.H. van Leeuwen (Griffier) op
Goed stuk, maar waarom gaat het alleen over wethouders? Leden van een gemeenteraad liggen tegenwoordig net zo goed onder het maatschappelijk vergrootglas. Ook met hen moet het gesprek tijdig worden aangegaan om het bewustzijn te vergroten. Door dat juist te doen op het moment dat er géén integriteitsissues spelen, is het gesprek veel makkelijker te voeren. Ook daar ligt een mooie rol voor de burgemeester, daarbij vanzelfsprekend ondersteund door de griffier.