Afgelopen vrijdag was er weer eens zo'n politicus in beeld. Bij Pauw en Witteman was Diederik Samson te gast. De man die eigenlijk fractievoorzitter van de PvdA had moeten zijn. Vol flair. Eindelijk eens iemand die niet vanuit het defensief begon over de AOW, maar zonder veel omhaal van woorden gewoon aangaf waarom het in de huidige tijd helemaal niet raar was om de AOW-leeftijd te verhogen naar 67 jaar.

Je kon het met zijn standpunt eens of niet eens zijn. Dat was eigenlijk niet eens belangrijk. Maar hij stond ergens voor. Sprak niet in jargon. Liet zien waar hij stond. Diederik Samson zat er vol zelfvertrouwen en vertelde zijn verhaal. En liet zich niet van de wijs brengen. Niet door Pauw. Niet door Witteman. En ook niet door Wester.

De laatste sloeg echter een keer genadeloos toe. Net op het moment dat Diederik vol vuur had verteld wat de inzet van de PvdA de afgelopen jaren allemaal voor goeds had gebracht, constateerde Wester droog maar scherp dat het er nu niet om ging om te vertellen wat er allemaal was gebeurd. Het gaat er nu om wat het verhaal is van de PvdA voor morgen. Wat is de agenda van de PvdA voor de aanpak van de crisis. Wat kunnen de kiezers van de PvdA verwachten. Niet gisteren, maar morgen, overmorgen en de dagen daarna. Daar gaat het nu om.

Met die ene opmerking maakte Wester veel duidelijk. Enerzijds dat de zittende politici nog te vaak denken dat ze kiezers kunnen binden door te spreken over de prestaties van gisteren, terwijl het kiezers gaat om het verhaal voor morgen. Het verleden is mooi. Maar voor het verleden hebben we de politici niet meer nodig waarvoor we naar de stembus gaan. Zij moeten de klus van morgen klaren. Bedankjes voor geleverde prestaties worden bij de verkiezingen nauwelijks nog gegeven.

Campagnes gaan meer en meer over de verbeelding. Wat gaat een partij doen. Wat gaat een politicus aanpakken. Wat wordt er beter. Of  als men minder optimistisch is, wat gaat een politicus doen om het maatschappelijk verval te keren.

De vraag over de toekomst staat bij elke verkiezing centraal. En hoewel vaak wordt geconstateerd dat de mens in wezen conservatief is, staat de wens tot verandering meer en meer centraal. Daarbij is het overigens interessant om te zien hoe verschillend die wens wordt ingevuld. Nog geen jaar geleden was de gehele wereld in de ban van de verandering die Obama representeerde. Een verandering die uitging van hoop. De hoop op een betere samenleving. Optimisme overheerste. Yes we can, was daarvan de treffende uitdrukking.

De toekomst als verwachting. In Amerika. Maar de betovering van Obama raakte ook Nederland. Ook de Nederlandse kiezer was in de ban van het optimisme. In de ban van de hoop op een mooie toekomst.

Hoe anders is de stemming nu in Nederland. Nog geen jaar later. Niet hoop, maar boos is het sleutelwoord. De kiezer voelt zich genomen. Door de elite, door zijn buurman, of door de mensen die het minder goed hebben. Eigenlijk door iedereen. De burger als het grote slachtoffer van de boze buitenwereld. Niemand kun je meer vertrouwen.

Boosheid als belangrijkste electorale drijfveer. Niet de hoop op een betere toekomst die kiezers drijft. Maar verbittering over recente ontwikkelingen voedt de stem. Niet het optimisme maar pessimisme is het overheersende gevoel. Niet de verwachting maar de teleurstelling drijft mensen om zich uit te spreken voor radicale verandering.

Jan Nagel, de man die al jaren perfect in staat is om het gemoed onder het electoraat aan te voelen, typeerde het bij de presentatie van zijn nieuwste partij perfect: ik ben boos, gaf hij zonder veel extra woorden aan. En als u ook boos bent, stem op mij.  Want als boze mensen stoppen we de verkwanseling en verloedering van de samenleving. Boze mensen aller landen verenigt u.

2008 tegenover 2009.

Amerika tegenover Nederland. Obama tegenover Nagel. Hoop tegenover boos. Verwachting tegenover verbittering. Optimisme tegenover pessimisme. In een jaar tijd lijkt het ene gemoed volledig door de andere stemming te zijn verdreven. Nooit gedacht dat ik ooit voor de keuze zou komen te staan dat ik niet naar de Nederlandse maar naar de Amerikaanse mentaliteit zou verlangen!