De bezuinigingen zijn niet alleen een "ramp", om maar weer eens Cruijff te citeren: "Ieder nadeel heb zijn voordeel". Bureaucratieën lijken (en zijn) soms net konijnen: als je even niet oplet planten ze zich ongezien in grote hoeveelheden voort. Wat de afgelopen jaren ook sluipenderwijs is gebeurd bij gemeenten, provincies en het rijk. Het bed opschudden kan dan ook geen kwaad. De gemeente Den Haag heeft een begroting van € 2,6 miljard, waarbij een bezuiniging – beter gezegd – een ombuiging van € 200 miljoen haalbaar is. Zoals thuis velen 10% kunnen ombuigen met het huishoudbudget zonder de auto of het huis direct te moeten verkopen, geldt dat ook voor de gemeente.

Slim Bezuinigen

Rucksichloos bezuinigingen in een complexe samenleving als de onze zal politiek-bestuurlijk leiden tot verkrampte, ingewikkelde reacties. Daarbij denk ik aan een toenemende fragmentatie van beleid (veilig terugtrekken op ’t eigen veld), meer verkokering van organisaties (nog meer afbakenen van verantwoordelijkheden) en een grotere versnippering van verantwoordelijkheden (doorgeschoten afrekencultuur).

Ook zullen ondoordachte bezuinigingen merkbaar zijn op straat. Gemeenten zijn de laatste decennia in staat gebleken grote groepen vooruit te helpen. Tegenwoordig is er niet meer sprake van een ‘witte vlucht’, maar van een ‘grijze vlucht’. Grote groepen hoger opgeleide groepen Turken, Marokkannen en Hindoestanen verhuizen naar suburbane gebieden in de Randstad. Dit is mogelijk te stoppen door voldoende middelen te blijven besteden aan veiligheid, onderwijs, huisvesting en sport. Hierop fors bezuinigingen – met name op blauw op straat – is dramatisch voor de inwoners van de grotere gemeenten. Ministers en wethouders hebben een gedeelde verantwoordelijkheid om te komen tot krachtige én effectieve oplossingen

Interne focus

Mijn inziens ligt de oplossing in organisatieverandering en investeren in informatie- en communicatietechnologie! In praktische zin: we moeten meer gaan werken in netwerken en ketens. Dat is niet geheel nieuw, maar laten we het nu wel een keer goed gaan doen. We moeten scherp kijken naar dubbelingen én overlappen in beleidsvorming en bedrijfsvoering: zowel binnen (grote) gemeenten als tussen diverse overheidslagen.

Organisaties moeten elkaar vinden op de inhoud, op wat dé klant, dé bewoner of ondernemer wil. Niet de eigen organisatiedoelstellingen en -grenzen moeten leidend zijn. Concreet gaat het erom zaken in elkaar te schuiven, bijvoorbeeld: de beleidsafdeling verkeer en de uitvoerende afdeling verkeer – nu veelal in gescheiden kokers georganiseerd – kunnen worden samengevoegd. Daar kun je makkelijk 20% kostenvoordeel mee behalen.

Anderzijds moeten we ook niet te veel reorganiseren, want dat kost juist veel tijd en geld. Diverse organisaties bij gemeenten, provincies en rijken moeten intensiever en intenser samenwerken. Dit vraagt om een verregaande standaardisatie van zowel organisatieprocessen als ICT-technologie.

Meer verantwoordelijkheid samenleving 

Als laatste dient de overheid verantwoordelijkheid terug te geven aan het maatschappelijk veld. De verzorgingsstaat heeft het soms te makkelijk gemaakt de afgelopen decennia. Dus bezuinig op welzijnsinstellingen die mensen aan het subsidie-infuus houden en investeer in sportverenigingen waar mensen samen verantwoordelijkheid leren nemen. Het rendement van een geïnvesteerde euro is daarmee veel groter! Evenals de verandering in gedrag, de overheid is je moeder niet.

Kortom, bezuinigingen zijn geen nachtmerrie die werkelijkheid wordt. Het is een kans! Deze ombuigingsoperatie dwingt gemeenten, provincies en rijk creatief en slim na te denken hoe hun geld in te zetten, zonder dat mensen buiten de boot vallen. Bezuinigen is scherp aan de wind zeilen! Om ervoor te zorgen dat er niemand overboord slaat dient het rijk helder te zijn in te maken keuzen. Laat de lokale democratie vervolgens haar werk doen: zij is sterk genoeg om de lokale vertaalslag te maken die gemeenten klantgerichter én dienstbaarder maken naar bewoners en bedrijven!