De discussie over adequate financiering van het werk van de Bureaus Jeugdzorg is al vele jaren gaande. In het nog niet eens zo verre verleden werden die discussies met de ministeries van Justitie en VWS/Jeugd en Gezin "opgelost" door een handjeklap waarbij bestuurders van Bureau Jeugdzorg onder druk van deze ministeries instemde met tekortschietende nieuwe financieringssystemen onder het mom "beter iets dan niets". Dat veel Bureaus Jeugdzorg werden bijgefinancierd door provincies zal mogelijk een rol hebben gespeeld bij deze houding.

Begin 2009 toonde ik al aan dat zowel de "lump sum" financiering voor de vrijwillige tak als de tarieffinanciering van de gedwongen tak stevig tekort schoot. De eerste puur procedurele reactie van de departementen was dat ze geen aanleiding zagen tot herziening omdat de vorige "deal" nog maar pas geleden was gesloten. Nadat de MO-groep (branchevereniging) mijn analyse had overgenomen werd de lobby richting ministeries geïntensiveerd. Na veel aandringen werd uiteindelijk besloten tot een tarievenonderzoek in opdracht van het Ministerie van Justitie. Onlangs kwam dan eindelijk dit rapport van Deloitte gereed.

De conclusies die uit het rapport van de onafhankelijke adviseurs van Deloitte getrokken kunnen worden zijn helder. De feitelijke kosten van de Bureaus Jeugdzorg liggen 5% hoger dan de gefinancierde kosten. Daarbij is nog geen rekening gehouden met het feit dat nieuwe medewerkers zich moeten inwerken en niet direct een normale caseload kunnen draaien. Tevens blijken de feitelijke ICT-kosten fors onder een landelijke benchmark te liggen en zijn de overheadkosten van 12% extreem laag. Hiermee rekening houdend is de conclusie gerechtvaardigd dat de tarieven voor Jeugdbescherming en Jeugdreclassering al vele jaren minimaal 8% te laag zijn en dat dat niets met inefficiency te maken heeft.

Nu eindelijk snel handelen zou je zeggen, want het op deze manier structureel overbelasten van Bureaus Jeugdzorg levert onacceptabele risico's op ten aanzien van in hun veilige ontwikkeling bedreigde kinderen. Niets is echter minder waar. Het eindbod dat op ambtelijk niveau door Justitie werd gedaan was 1% tariefsverhoging onder voorbehoud van politieke goedkeuring die vanwege de financiële situatie ook nog niet eens zeker is.

De nu ontstane impasse leidt voor Bureaus Jeugdzorg tot de onmogelijke keuze tussen het laten ontstaan van wachtlijsten in de vrijwillige hulpverlening, de jeugdbescherming en de jeugdreclassering of het verhogen van de caseload. Onmogelijk omdat het een keuze betreft tussen het niet helpen van een deel van de in hun veilige ontwikkeling bedreigde kinderen (zodat de rest goed geholpen kan worden) of het halfslachtig helpen van alle kinderen (omdat de caseload zo hoog wordt dat niet meer conform landelijk vastgestelde minimumkwaliteitsnormen gewekt kan worden).

De inzet van de bestuurders van Bureau Jeugdzorg is uiteraard dat er alsnog per ommegaande voor adequate financiering wordt gezorgd. Zolang dat niet het geval is valt er niet te ontkomen aan caseloadverhoging als minste van twee kwaden. Een caseloadverhoging die gepaard zal moeten gaan met het verlagen van de kwaliteitseisen onder landelijk (met Justitie en VWS) afgesproken normen, om te voorkomen dat de toch al zwaar belaste medewerkers overbelast raken en er een neerwaartse spiraal ontstaat van hoog ziekteverzuim, hoog verloop, grotere financiële tekorten, verdere caseloadverhoging, nog meer kwaliteitsverlies, nog hogere veiligheidsrisico's, enzovoorts.

Deze caseloadverhoging (voor de Jeugdbescherming voorbij de 1 op 17, voor de Jeugdreclassering voorbij de 1 op 22) zal zich de komende jaren geleidelijk gaan voordoen bij de verschillende Bureaus Jeugdzorg afhankelijk van de mate waarin provincies nog bijfinancieren. Iets wat ze steeds minder doen. Voor het Bureau Jeugdzorg Aggelomeratie Amsterdam, dat onder een Stadsregio valt die geen eigen middelen heeft om bij te financieren, is het uur U nu al geslagen. In de begroting 2011 gaat de caseload omhoog. En dit tegen de achtergrond van de wetenschap dat voor de zwaarste doelgroep waarvoor de BJZ's verantwoordelijk zijn idealiter een caseload van 1 op 5 wenselijk is. Waar ik maar mee wil aangeven dat de veel hogere caseloads waarmee de BJZ's ook bij adequate financiering moeten werken al een kwestie is van woekeren met schaarse middelen. Om nog maar niet te spreken van de caseload van 1 op 45 bij de vrijwillige hulpverlening, als gevolg van al jaren bij de volumeontwikkeling achterblijvende lump sum financiering vanuit het ministerie van VWS, dat zelfs niet bereid is gebleken om hier ook onafhankelijk onderzoek naar te laten verrichten (al zijn de uitkomsten voorspelbaar).

De problematiek van de tekortschietende financiering van de Bureaus Jeugdzorg gaat slechts over enkele tientallen miljoenen euro's extra. Natuurlijk lastig in budgettair moeilijke tijden, maar zonder deze investering laat het Kabinet haar meest kwetsbare burgers (kinderen in de knel) in de kou staan en stelt ze welhaast onethische eisen aan de frontlijnwerkers die het prachtige maar zware en moeilijke beroep van jeugdzorgwerker uitoefenen. Die moeten concessies doen aan minimum kwaliteitseisen om zelf het hoofd boven water te houden.

Het financieel laten aanmodderen van de BJZ's is ook penny wise pound foolish omdat de BJZ's met de ingezette ontwikkeling naar gezinsmanagement een cruciale bijdrage kunnen leveren aan het structureel betaalbaar houden van de hele jeugdzorg.

Ik kan me dan ook eigenlijk niet voorstellen dat de Haagse politiek niet uiteindelijk de juiste beslissing neemt en in het miljardenspel rond de rijksbegroting enkele tientallen miljoenen vrijmaakt om te voorkomen dat we in Nederland gaan gokken met de veiligheid van kwetsbare kinderen. Woekeren met schaarse middelen is acceptabel, maar gokken is een beschaafd land onwaardig. En iedereen die denkt te maken te hebben met een gemakzuchtig pleidooi van een bestuurder nodig ik uit om zich te verwittigen van de feiten en de resultaten van het onderzoek van Deloitte. Kom maar kijken, we hebben niets te verbergen.

Ik roep de Haagse politiek dan ook op om het juiste te doen en met spoed een amendement in te dienen op de begroting van Justitie en ook snel werk te maken van het oplossen van de tekortschietende financiering bij de vrijwillige hulpverlening van de BJZ's. Gebeurt dat onverhoopt niet dan rest mij niet anders dan als bestuurder schouder aan schouder met vakbonden, ondernemingsraad en medewerkers actie te gaan voeren in het belang van kinderen in de knel. Door de Haagse politiek te confronteren met de gevolgen van hun keuzes. Kinderen die onnodig worden bedreigd in hun veilige ontwikkeling.