Het einde van de ambtenaar?
D’66 en CDA willen de ambtenarenstatus afschaffen. Beide partijen verwachten honderden miljoenen euro’s te besparen door de uitkeringen van ambtenaren aan te pakken en ambtenaren in alle opzichten gelijk te stellen aan werknemers. Zo zou de flexibiliteit van ambtenaren worden vergroot. Maar is dat ook zo?
De procedures in het ambtenarenrecht kunnen lang duren, zo’n jaar of vier. In het gewone arbeidsrecht kan de werkgever naar de kantonrechter stappen, en dan is er binnen een maand of twee een uitspraak. Hoger beroep is niet mogelijk. Zowel werkgever als werknemer weten dan snel waar ze aan toe zijn. Die zekerheid op korte termijn is voor iedereen beter. Er valt daarom beslist iets voor te zeggen om de ambtenarenprocedures te verkorten. Het verplicht overslaan van de bezwarenprocedure zou een eerste stap kunnen zijn.
De uitkeringspositie van ambtenaren is beter dan van werknemers. Naast de WW hebben ambtenaren bij ontslag aanspraak op een bovenwettelijke uitkering. Om daarvoor in aanmerking te komen moet worden voldaan aan de eisen van de WW, zoals de sollicitatieplicht. Als de ambtenaar een andere baan vindt, houdt de uitkering op. Ambtenaren hebben bij ontslag geen aanspraak op een ontslagvergoeding à la de kantonrechtersformule. Werknemers ontvangen deze vergoeding naast hun WW-uitkering. Ze hoeven die vergoeding niet terug te betalen als ze een andere baan vinden. Met andere woorden: de ontslagen ambtenaar is niet altijd ’duurder’ dan de ontslagen werknemer.
De uitkeringslasten van ontslagen ambtenaren komen direct voor rekening van de overheidswerkgever. Dit kan een belemmering zijn om een ambtenaar te ontslaan. Maar ook voor de gewone werkgever kan het vooruitzicht om een hoge ontslagvergoeding te moeten betalen een rem zijn. En de verwachting van een hoge uitkering kan de flexibiliteit van ambtenaren beperken, zoals ook de verwachting van een hoge ontslagvergoeding de flexibiliteit van werknemers in het bedrijfsleven kan beperken. In dit opzicht kleven ook aan het arbeidsrecht beperkingen.
Er wordt al tientallen jaren gediscussieerd over een herziening van het arbeidsrecht. De werkgever kan behalve naar de kantonrechter ook naar UWV Werkbedrijf. Deze verschillende ontslagroutes zorgen voor onduidelijkheid. De hoogte van de ontslagvergoedingen is ook al jaren onderwerp van gesprek. Discussies hierover zijn tot nu toe telkens gestrand. Zelfs een vrij eenvoudige wettelijke ingreep als het maximeren van de ontslagvergoeding tot € 75.000,-- roept veel weerstand op. Een voorstel tot algehele afschaffing van de ambtenarenstatus is nog veel ingrijpender. De financiële onderbouwing is nog niet duidelijk. De haalbaarheid van het voorstel is daarom uiterst twijfelachtig. En bovendien hebben ook ambtenaren recentelijk bewezen collectief actie te kunnen voeren. De draaiboeken liggen vast al klaar.
Anja Hoffmans
Advocaat bij Clingendael Advocaten
De uitkeringspositie van ambtenaren is beter dan van werknemers. Naast de WW hebben ambtenaren bij ontslag aanspraak op een bovenwettelijke uitkering. Om daarvoor in aanmerking te komen moet worden voldaan aan de eisen van de WW, zoals de sollicitatieplicht. Als de ambtenaar een andere baan vindt, houdt de uitkering op. Ambtenaren hebben bij ontslag geen aanspraak op een ontslagvergoeding à la de kantonrechtersformule. Werknemers ontvangen deze vergoeding naast hun WW-uitkering. Ze hoeven die vergoeding niet terug te betalen als ze een andere baan vinden. Met andere woorden: de ontslagen ambtenaar is niet altijd ’duurder’ dan de ontslagen werknemer.
De uitkeringslasten van ontslagen ambtenaren komen direct voor rekening van de overheidswerkgever. Dit kan een belemmering zijn om een ambtenaar te ontslaan. Maar ook voor de gewone werkgever kan het vooruitzicht om een hoge ontslagvergoeding te moeten betalen een rem zijn. En de verwachting van een hoge uitkering kan de flexibiliteit van ambtenaren beperken, zoals ook de verwachting van een hoge ontslagvergoeding de flexibiliteit van werknemers in het bedrijfsleven kan beperken. In dit opzicht kleven ook aan het arbeidsrecht beperkingen.
Er wordt al tientallen jaren gediscussieerd over een herziening van het arbeidsrecht. De werkgever kan behalve naar de kantonrechter ook naar UWV Werkbedrijf. Deze verschillende ontslagroutes zorgen voor onduidelijkheid. De hoogte van de ontslagvergoedingen is ook al jaren onderwerp van gesprek. Discussies hierover zijn tot nu toe telkens gestrand. Zelfs een vrij eenvoudige wettelijke ingreep als het maximeren van de ontslagvergoeding tot € 75.000,-- roept veel weerstand op. Een voorstel tot algehele afschaffing van de ambtenarenstatus is nog veel ingrijpender. De financiële onderbouwing is nog niet duidelijk. De haalbaarheid van het voorstel is daarom uiterst twijfelachtig. En bovendien hebben ook ambtenaren recentelijk bewezen collectief actie te kunnen voeren. De draaiboeken liggen vast al klaar.
Anja Hoffmans
Advocaat bij Clingendael Advocaten