Besturen, managen en uitvoeren
De tweet van Marie Louise Borsje (13-09-12) inspireerde mij. Marie Louise schrijft: ‘Politici waren vroeger meer bestuurders. Ambtenaren zijn meer ambtelijk geworden. Zij waren vroeger ook meer bestuurders’.
Why, how and what
Zonder nostalgisch achterom te zien, want vroeger was het zeker niet beter, herken ik in haar tekst wel de ‘verschuiving’ die ze waarneemt. Als we de Golden circle van Simon Sinek als uitgangspunt nemen: Why, how and what zou je hier direct kunnen koppelen aan het besturen, managen en uitvoeren.
Bestuurders houden zich bezig met Waarom en waartoe (het richten), managers houden zich bezig met het Hoe (het inrichten) en medewerkers met het Wat (verrichten). Klinkt logisch toch? Maar wat neem je in de praktijk waar? Bestuurders zijn steeds meer met het Hoe bezig, managers ook met het Hoe en regelmatig ook met de uitvoering (een gemeentesecretaris twitterde recent dat hij de laatste puntjes op de i van de begroting aan het zetten was). Medewerkers voeren uit en leggen e.e.a. ter toetsing voor aan de manager of rechtstreeks aan de bestuurder.
Overdrijf ik?
Het lijkt me spannend om hierop de verslagen van bijvoorbeeld collegevergaderingen eens tegen het licht te houden. Of, wellicht nog meer tot de verbeelding sprekend: de afgelopen verkiezingsdebatten, hebt u veel over het waarom en waartoe gehoord? Nee, wel veel over het Hoe en het hierover vanuit ingenomen standpunten elkaars ongelijk proberen aan te tonen (overigens alleen vanuit het referentiekader van het eigen standpunt / gelijk). Toch waren dit onze aankomende bestuurders!
Wie houden zich dan met het waarom en waartoe bezig? Nagenoeg niemand binnen het politiek/bestuurlijk werk, het zijn mensen vanuit de zijlijn, het zijn wetenschappers. Een mooi inspirerend voorbeeld vind ik Herman Wijffels met bijvoorbeeld zijn college aan de Lowlands University 2012.
.
Is hiervoor een verklaring?
We bevinden ons in de nadagen van een paradigma, het industrieel denken, organiseren, produceren en consumeren, samenwerken en besturen. Het paradigma is ‘op’, het werkt niet meer en zeker ‘het inspireert’ niet meer. Kuhn noemde deze overgang naar een nieuw paradigma ‘anomalie’, wetteloosheid ofwel de wetten van het industriële tijdperk werken niet meer. Althans op veel terreinen werken ze niet meer en zeker geldt dit op het terrein van het openbaar bestuur en de publieke sector en daaraan appelleerde de tweet van Marie Louise.
In mijn denkmodel dat ik simpelweg ‘de effectieve waardetrechter’ noem kun je dit als volgt herkennen:
Het industrieel paradigma ‘gaat al ruim een
eeuw mee’ en is geleidelijk doorvertaald naar
de dienstensector, de publieke sector en het
openbaar bestuur. Het is een vanzelfsprekend
patroon geworden en er ‘wordt naar gewerkt’.
Doordat het lang zo succesvol is geweest is het
aan de noodzaak gaan ontbreken om bij het
bovenste deel stil te staan. Om na te denken
over het wereldbeeld over de hieruit voortkomende
en bijbehorende waarden. Het systeem draaide op z’n intrinsieke wetten en regels ofwel de normen.
In 3.0 is iedereen leider!!!
Maar het wereldbeeld dat aan het industrieel paradigma ten grondslag ligt bestaat niet meer! En dus begint het hierop gebaseerde systeem van de normen, het gedrag en de hieruit voortkomende effecten, te kraken.
Een nieuwe oriëntatie op ons wereldbeeld en onze waarden is nodig, we zullen ons opnieuw moeten richten! Hiervoor hebben we echte bestuurders nodig, geen mannen in pakken die ons gaan vertellen hoe het er dan uitziet en wat belangrijk en waardevol is.
Maar, mensen die hiertoe initiatief nemen en ons allemaal inspireren om hieraan onze bijdrage te leveren.
Leiderschap wordt een sociaal proces, steeds gevoed door de drive om gezamenlijke passie werkelijkheid te laten worden.
Ken je al voorbeelden? Laat het weten of reageer ook als je het niet eens bent!
Drs. Jan Willem Zeelenberg
Reactie op dit bericht
We vonden begin jaren '90 het Dualisme uit. Was dit nu zo slecht? Nee, in zeer zekere zin niet, maar het lijkt alsof we iedere keer, bij iedere vernieuwing' de bijwerkingen van 'het medicijn' niet willen zien. De waarschuwers worden vaak afgeschilderd als pessimisten. Doch, soms zijn de bijwerkingen van het medicijn erger dan de kwaal zelf.
Terug naar het dualisme: De wethouder is op de stoel van de manager gaan zitten of is 'superprojectleider' geworden. De manager is een 'micromanager' en een knechtje van de wethouder geworden. En de echte projectleiders en beleidsmedewerkers? Dat zijn ware kunstenaars geworden in het bedenken van allerlei listen om vanuit vakintegriteit toch het beste ervan te maken.
Vanuit diezelde redenatie kwaal, medicijn, bijwerkingen, wil ik ook graag een opmerking maken over de meer dan 100 jarige vanzelfsprekende bestaan van het industriele paragdigma. Het ijzersterke aan dit paradigma is dat het een kader en structuur (lees: grenzen) biedt waarbinnen creativiteit en vrijheid kan floreren. We zijn net kinderen: zonder grenzen ben je verloren, of vogelvrij. Een 'Taylorriaans' bedrijf is net zoals een land met een dictatuur. Het afzetten van een agressieve dictatuur is goed, maar ken en begrijp ook de nadelen. Het onderdrukte volk had ook duidelijkheid en wist dat het niets had te verwachten. Het is natuurlijk niet goed, vanwege de verkeerde achtergrond, maar mijn punt is dat zonder sturing het integrale denken over en voorbij is. Het in organisaties iedereen leider laten zijn over zijn eigen werk zie ik als 'we all play together alone'. Geloof me, in ambtelijke organisaties zijn er meer mensen die liever in grote mate omkaderde 'opdrachten' krijgen en structuur om zich heen nodig hebben, dan dat er echt ondernemende ambtenaren zijn. Waarom? Dan waren ze wel ondernemer geworden...
Kortom, ik ben voor organisatie 3.0, maar een waarschuwing is de vogelvrijheid en dat medewerkers 'verzuipen' in die vrijheid.