De brandweersector[i] in Nederland stelt in de periode 2010-2012 de Arbocatalogus Brandweer op, met ook aandacht voor de veiligheidscultuur. In de afgelopen jaren bleek bij meerdere ongevallen dat veiligheidscultuur één van de oorzaken is. In de wetenschap[ii] is inmiddels veel gepubliceerd over veiligheidscultuur. KplusV ontwikkelde in opdracht van de sector enkele middelen om van dit ‘woud aan wetenschap’ naar een aanpak op de werkvloer te komen.

Maak NU gebruik van specifieke subsidie
Wilt u ook aan de slag met veiligheidscultuur binnen uw korps? Dan kunt u nu subsidie aanvragen voor projecten met een looptijd tot en met uiterlijk 1 oktober 2013. Op dit moment loopt er een subsidieregeling bij het A+O Fonds gemeenten, specifiek voor brandweerkorpsen die aan de slag gaan met veiligheidscultuur. Klik hier voor meer info (site) en hier voor de brochure rond de regelingen. KplusV kan u goed ondersteunen bij het opstellen en uitvoeren van een plan van aanpak voor een veiligheidscultuurtraject en het aanvragen van de subsidie.

Van scan naar oplossing: actie
De scan wordt bij voorkeur ingevuld door een selectie van medewerkers op de werkvloer (of door iedereen), door het management en door de veiligheidskundigen/arbocoördinatoren. De uitkomsten van de scan geven aan waar de organisatie op de veiligheidscultuurladder staat (zie uitwerking onderaan op deze pagina).

Meer informatie?
Wilt u meer weten over de scan en uw mogelijkheden, neem dan contact op met Viola van Guldener of Chrétien Sarton via T 026 355 13 55.

Uitwerking Scan en Vervolgtraject

De veiligheidscultuurscan
De scan is gebaseerd op diverse wetenschappelijke inzichten[ii] en kent 5 stappen qua ontwikkeling in veiligheidscultuur. Een korps ontwikkelt zich logischerwijs van pathologisch naar generatief.

Daarbij geldt: de veiligheidscultuur binnen uw korps kan per dimensie verschillen. In de scan onderscheiden we de volgende 5 dimensies:

1. 1.   Betrokkenheid en draagvlak management
2. 2.   Communicatie en informatievoorziening
3. 3.   Veiligheidsregels en procedures
4. 4.   RI&E en ongevalanalyse
5. 5.   Persoonlijke verantwoordelijkheid en betrokkenheid medewerkers

De betrokken medewerkers krijgen per dimensie 17 vragen en bij elke vraag vijf mogelijke stellingen. De medewerker geeft daarmee aan hoe hij of zij aankijkt tegen de wijze waarop binnen de organisatie omgegaan wordt met arbeidsveiligheid. Hieronder volgt een voorbeeld vraag met bijbehorende stellingen per dimensie.

Voorbeeldvraag: Wie veroorzaakt arbeidsongevallen volgens het management?

Pathologisch: Ongevallen horen bij het vak. De schuld ligt bij het individu.

Reactief: Ongevallen zijn domme pech. We proberen mensen te weren of op andere functies te zetten die ongevallen ‘aantrekken’.

Berekenend: Slecht onderhoud, het falen van de techniek zijn de oorzaken van ongevallen. Het management is gericht op ‘zij’ in plaats van    ‘ons’.

Proactief: Het management erkent haar eigen rol bij ongevallen. Het management realiseert zich dat sommige ongevallen voorkomen kunnen worden. Het management kijkt naar het hele systeem: inclusief processen en procedures.

Generatief: Het management zoekt niet naar de schuldige. Het management kijkt naar zijn eigen rol om verbeteringen door te voeren en kijkt met een brede blik naar de interactie tussen systeem en mensen.

De uitkomsten van de scan geven aan op welke dimensie de organisatie ‘achterblijft’. We hebben per dimensie vervolgens actiebladen ontwikkeld. De actiebladen geven activiteiten aan die een korps kan uitvoeren om gericht de cultuur te verbeteren.

Voorbeeld Brandweerkorps: beloning veiligheidsprestaties als start van het veiligheidscultuurtraject

We hebben de scan uitgevoerd bij twee korpsen in Nederland. Bij een van de korpsen was de overall uitslag ‘berekenend’. Kijken we specifieker naar de dimensies, dan bleek de dimensie ‘betrokkenheid en draagvlak management’ in totaal op berekend uit te komen, maar het onderdeel ‘beloning van goede veiligheidsprestaties’ op reactief. Dit terwijl het management de visie had om hoger op de ladder uit te komen, namelijk op de stap proactief.

Een eerste aandachtspunt van dit korps is dan ook de wijze waarop goede veiligheidsprestaties worden beloond. In de actiebladen zijn daarvoor een aantal oplossingen opgenomen, zoals het gericht feedback geven van leidinggevenden op gedrag en het binnen de organisatie delen en bespreekbaar maken van goede voorbeelden. Dit vormt de start van het verbeteren van de arbeidsveiligheid bij dit korps.