of 59232 LinkedIn

Wethouders struikelen over wantrouwen

Reageer
Wethouders vallen bij bosjes. Politieke versplintering en een afrekencultuur dragen daaraan bij, meent Gerard Schouw, D66-senator en directeur van kennisinstituut Nicis.

Het dualisme is slechts één van de oorzaken van het aftreden van veel wethouders. Amsterdam, Dordrecht, Nijmegen, Rotterdam, Tilburg, Utrecht - vallende wethouders, het houdt niet op. In het lokaal bestuur zijn naast het dualisme ook ander knelpunten voor wethouders zichtbaar. Denk aan politieke versplintering, de veranderde rol van de burgemeester, de afrekencultuur en de complexiteit van vooral bouwprojecten.

 

Dualisme werd ingevoerd omdat de gemeenteraad ‘tandeloos’ was geworden. Wethouders waren deel van de raad en controleerden zichzelf én hun fractie. Als de wethouder zijn eigen fractie had overtuigd was het publieke debat een wassen neus. Nu, onder het dualisme, lijkt het er soms op dat het college van B en W tegen de gemeenteraad zegt: hier is een gerecht, we hopen dat het smaakt en anders stuurt u het gewoon terug naar de keuken. Of nét andersom, dan zegt het college: dit is ónze bevoegdheid, we informeren de raad wel achteraf.

 

Politieke versplintering maakt besturen er ook niet makkelijker op. Vroeger had je een paar grote partijen die altijd wel een college konden vormen. Met het afkalven van vaste achterbannen en de opkomst van nieuwe partijen en afgesplitste eenmansfracties wordt het voor een wethouder steeds ingewikkelder om een meerderheid achter voorstellen te krijgen.

 

En dan de rol van de burgemeester. Juist een burgemeester kan een college van B en W maken of breken, maar hij heeft geen mandaat van kiezers. Een publiek mandaat zou de bestuurskracht kunnen opkrikken. De discussie over de gekozen burgemeester ligt echter achter ons en het is niet reëel te veronderstellen dat hierin een nieuwe doorbraak komt.

 

Wel moeten we ons realiseren dat de gestage opbouw van de macht van de gemeenteraad de balans in het lokaal bestuur soms ontwricht. Sommige wethouders worden aangeschoten wild, bij het minste of geringste probleem kunnen ze hun biezen pakken.

 

Ook de afrekencultuur speelt een rol. Prestatiesturing verwordt dan tot institutionalisering van wantrouwen. Soms is de raad óf het college te weinig sensitief voor de belangen van anderen. Dat leidt tot defensieve culturen die het wantrouwen voeden. Het bindmiddel tussen organen is dan niet meer ‘vertrouwen’.

 

Ze zijn gebonden aan op papier ‘slim’ geformuleerde doelstellingen en indicatoren. Het is de vraag of prestatiesturing wel werkt in de lokale dynamiek. En tot slot de stedelijke complexiteit. Er ontstaat een nieuwe stedelijke onderklasse - mensen zonder diploma’s, werk en toekomst – en de woningvoorraad is verouderd.

 

Voorheen hadden wethouders en raadsleden hun handen aan het stuur van onderwijsinstellingen, woningbouwcorporaties en zorginstellingen. Nu staan die organisaties op afstand van de overheid. Wethouders kunnen die maatschappelijke instellingen niet meer dwingen mee te werken. Om iets voor elkaar te krijgen moeten de wethouders overtuigen, draagvlak vinden, verleiden en motiveren.

 

Hoe valt het tij te keren? Zorg voor een hecht college waarin competenties als leiderschap en verbinding verankerd zijn. Daaraan moet een college werken door wethouders naar een wethoudersopleiding te sturen en te zorgen dat het college als collectief optreedt. En: het college moet de raad vroegtijdig bij projecten betrekken. Beter te vroeg dan te laat.

 

Voer regie op basis van een concreet plan. Benut alle lessen van procesmanagement. Voornemens zijn vaak te vaag waardoor er later gedoe ontstaat. Achteraf repareren kost veel tijd en frustratie en geeft suboptimale oplossingen. De raad en het college moeten in elkaar investeren. Te vaak voert een gecultiveerde afstand tussen het college en de raad de boventoon. Daarbij gaan machtsvragen overheersen, boven het realiseren van inhoudelijke doelen.

 

De zorg voor de inwoners van de gemeente moet op de eerste plaats staan. En tot slot: waak voor doorgeslagen prestatiesturing. Kies een paar goed gekozen indicatoren en voor eenvoud in de prestatie-afspraken. Maar heb niet de illusie dat alles te meten valt. Vallende wethouders, gebrekkige bestuurskracht, wantrouwen tussen de raad en het college; het tij kan gekeerd worden.

 

Gerard Schouw is fractievoorzitter van D66 in de senaat en directeur van Nicis, kennisinstituut voor steden. Hij promoveerde op bestuursstijlen van wethouders

 

Verstuur dit artikel naar Google+

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.