of 59221 LinkedIn

Tegen ’t belletje trekken

Reageer

Bij elkaar opgeteld is de drempel voor het passieve kiesrecht laag. Maar is die drempel niet te laag, waar alleen wordt gekeken of een partij voldoende geld op zak heeft en voldoende handtekeningen heeft verzameld?

De besprekingen tussen VVD, CDA, D66 en GroenLinks zijn afgebroken. Andere partijen staan niet te trappelen. Het had allemaal anders kunnen lopen als ook de Vrouwen Partij en Trots op Nederland aan de verkiezingen zouden hebben deel genomen. Maar die partijen werden van de stembus geweerd. Er gaat een boeiende, zelfs principiële discussie achter schuil. En dat betreft de vraag naar de reikwijdte van het passieve kiesrecht, het democratische recht om tot lid van de Tweede Kamer of een andere volksvertegenwoordiging te worden gekozen. Moet iedereen worden toegelaten? Mag van partijen die zich aanmelden voor verkiezingen een waarborgsom worden geëist? Of is dat een (te) forse inbreuk op het recht van vrije verkiezingen?

De Vrouwen Partij en Trots op Nederland weigerden om principiële redenen die waarborgsom (11.250 euro) te betalen. Dat was voor het Centraal Stembureau reden om hun kandidatenlijsten ongeldig te verklaren en daarom deden zij niet mee. Maar de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State vond, getoetst aan internationale verdragen, dat die drempel een objectief en legitiem doel kent. En niet buitenproportioneel hoog is.

Het passief kiesrecht is een van de belangrijkste grondslagen van de parlementaire democratie en moet daarom zo min mogelijk worden belemmerd. Het is goed dat er af en toe aandacht voor wordt gevraagd, wat het motief ook is. Ook omdat er nog meer belemmeringen zijn. De kandidaten moeten tenminste 18 jaar oud zijn om verkozen te kunnen worden en er mogen niet meer dan 50 kandidaten op de lijst worden geplaatst. Meedoen vereist bij registratie slechts een notariële akte voor de oprichting van een vereniging (de partij) en inschrijving bij de Kamer van Koophandel en bij de inlevering van de kandidatenlijst een gering aantal verklaringen van ondersteuning. Met 600 van die ondersteuningsverklaringen kan een partij in het hele land meedoen. Bij elkaar opgeteld is de drempel voor het passieve kiesrecht laag.

Maar is die drempel niet te laag? Wie voldoende geld op zak heeft en voldoende handtekeningen heeft verzameld, is nog niet in staat om beloften aan kiezers waar te maken. Dat vergt in elk geval een doortimmerd verkiezingsprogramma plus voldoende (gekwalificeerde) mensen om het te kunnen uitvoeren. Tot nu toe maakt ons kiesrecht het iedereen zo gemakkelijk mogelijk. Praktisch iedereen kan stemmen, deelname aan verkiezingen is simpel en bij ingang van de Tweede Kamer ligt geen wezenlijke drempel.

Dat heeft altijd gegolden als kenmerk van ware democratie. Maar dat kan ook ontaarden in een spelletje, een farce of zelfs een kwajongensstreek, een gelegitimeerde vorm van belletjetrekken. Onze democratie is een te groot goed om aan zichzelf over te laten. Echte kwaliteitseisen stellen is iets anders dan een kleine waarborgsom vragen. Het aantal benodigde ondersteuningsverklaringen kan bij voorbeeld worden verdubbeld of zelfs verdrievoudigd. Wie zich een plekje wil veroveren aan de onderhandelingstafel bij de kabinetsformatie, moet bij de verkiezingen al laten zien dat hij serieus is.

André Gaastra, advocaat bij Gaastra advocaten en Jan Schinkelshoek, oud Tweede Kamerlid en partner bij het communicatieadviesbureau Schinkelshoek & Verhoog

Verstuur dit artikel naar Google+

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.