of 59221 LinkedIn

Stop de burgerinitiatieven

Reageer

Bestuurders en ambtenaren wringen zich in allerlei bochten om de kloof met ‘de burger’ te dichten. De vertrouwenskloof met de samenleving is echter pas te verkleinen als de overheid eerst leert betrouwbaar te zijn.

Volgens de onlangs verschenen Politieke-Integriteits-index van Vrij Nederland waren er 64 integriteitsincidenten over 2013 en 48 over 2014. Dat is gemiddeld één nieuwe affaire per week: dat is de morele staat van ons politieke bestuur. Onbetrouwbaar bestuur is wellicht de primaire reden voor de vertrouwenskloof tussen samenleving en overheid. Vooral op gemeentelijk niveau doet die kloof pijn: lokale besluitvorming raakt mensen direct in het dagelijkse leven, denk aan zorg en welzijn, openbare orde, cultuur of woningbouw.

De aanhoudend dalende opkomst bij ver­kiezingen is een duidelijke indicator voor de groei van de vertrouwenskloof. Bestuurlijk Nederland breekt zich vervolgens het hoofd hoe ze ‘de burger’ dichter bij de politiek kan betrekken. Het antwoord dat bestuurders daarop gevonden hebben, bestaat uit middelen als burgerinitiatieven en een burgerbegroting. De overheid moet meer ruimte aan eigen initiatief van ‘de burger’ laten en hem bijvoorbeeld mee laten beslissen over de gemeentelijke begroting. Burgerinitiatief, burgerbegroting: in dit soort bestuurlijk­-ambtelijke kretologie klinkt een dedain voor de samenleving door. Alsof mensen, voordat de overheid dit voor ze ‘uitvond’, nooit eerder zelf initiatieven namen.

Ik zie vooralsnog weinig heil in dit soort nieuwe, ambtelijk-bestuurlijke hypes. Niet omdat ze niet goed zouden zijn. Er is niets mis mee om zaken weer over te laten aan de samenleving. Echter, ik vrees dat ze weinig kans van slagen hebben, omdat bestuurders en ambtenaren er zelf nog helemaal niet klaar voor zijn. Een sprekende anekdote maakt dat duidelijk.

Een enthousiaste wethouder gaat aan de slag met het doorvoeren van een burgerbegroting. Want, zo laat hij zich door een ambtelijke werkgroep influisteren, dat verhoogt de ‘burgerbetrokkenheid’ (veel scherper of concreter wordt het doel niet). De eerste reactie van inwoners in de lokale pers: ‘Mooi, dan kunnen we eindelijk dat onrendabele en geldverslindende theater sluiten.’ Maar dat was nou niet de bedoeling! Gevolg: gewekte verwachtingen worden niet waargemaakt, inwoners raken teleurgesteld en de vertrouwenskloof is weer een beetje verbreed.

De anekdote – maar er zijn er meer – laat zien dat de overheid zich te vaak opstelt als een onwillige, zelfbehoudende en daarmee egoïstische partner. De overheid laat zich nog te vaak gelden als de bovenliggende partij die eigenlijk helemaal niet zit te wachten op ‘mondige burgers’. Sterker nog, het lijkt er af en toe op dat de overheid ‘de burger’ wil inschakelen op het moment dat dat haar (politiek) goed uitkomt.

De oplossing voor de vertrouwenskloof ligt dus niet in beleid voor burgerinitiatieven of een burgerbegroting. De vertrouwenserosie is pas te stoppen wanneer bestuurders en hun ambtelijke organisaties zich als integere partners van de samenleving gedragen, wanneer overheidsfunctionarissen werkelijk willen en durven loslaten, en wanneer de vrijheid tot initiatief werkelijk in de samenleving ligt.

Drs Basile Lemaire is bestuurskundige en auteur van het zojuist verschenen boek Heren, Hoeren, Heiligen. Over publiek leiderschap en vertrouwen.

Verstuur dit artikel naar Google+

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.