Brabant heeft een groter deel in het bruto nationaal product (oftewel het geld dat we samen in Nederland verdienen) dan welke Randstadregio dan ook. Het is daarom logisch dat het nieuwe kabinet in de verdeling van politiecapaciteit over de regio’s hier veel meer rekening mee houdt. Extra politie is dus nodig, maar niet genoeg.

De aanpak van georganiseerde criminaliteit vraagt niet alleen inzet door politie en justitie, maar vooral ook een slimmer veiligheidsbeleid van gemeenten. Daarbij kan worden voortgebouwd op de succesvolle geïntegreerde aanpak van leefbaarheids- en veiligheidsproblemen (overlast) in gemeenten. Die krachtenbundeling is effectief gebleken door samenwerking tussen gemeenten, buurtbewoners (in Bergen op Zoom zijn 600 vrijwilligers actief in 14 buurtpreventieteams), woningbouwverenigingen, bedrijven, scholen, welzijnsorganisaties.

Daarop wordt voortgegaan met ondermeer de oprichting van veiligheidshuizen, waar gemeenten gezamenlijk optrekken met politie, openbaar ministerie, jeugdwerk en ook steeds vaker met zorginstellingen. Informatie wordt gedeeld en scenario’s gemaakt over individuen die over de schreef gaan. Daar kunnen we bij de bestrijding van de vaak onzichtbare georganiseerde criminaliteit nog veel van leren.

Schimmige handel
Andermaal is aangetoond dat er een verwevenheid bestaat tussen kleine criminaliteit en overlast en professionele criminaliteit. Een voorbeeld daarvan zijn zogenoemde risicojongeren die worden gerekruteerd door de georganiseerde misdaad als drugsrunners. En mensen in de bijstand die worden verlokt door ‘de grote jongens’ om snel geld te verdienen met het telen van hennep.

Die vormen van georganiseerde criminaliteit kent een verwevenheid met andere vormen van illegaliteit: mensenhandel, diefstal, wapenhandel. Schimmige handel in onroerend goed, patsers met dikke auto’s in volksbuurten en de winkel of kroeg waar je bijna geen klanten ziet, maar die toch blijft bestaan. Iedereen kan wel voorbeelden noemen van lieden met onverklaarbaar verkregen vermogen, die zich bedienen van ondoorzichtige financiële constructies en van dubieuze zakelijke netwerken en contacten. Lieden die soms ook graag gezien worden in algemeen gerespecteerde kringen en die hun riante middelen aanwenden om te proberen aanzien en invloed te kopen in de lokale gemeenschap en daarbuiten. Dat tast de integriteit van de samenleving aan.

Huiswerk voor gemeenten
Criminelen zijn afhankelijk van instellingen en overheden. Hoe vaak wordt meegewerkt aan het witwassen van geld van criminelen door banken, makelaars, notarissen, aannemers etc.? En hoe zit dat met gemeenten die subsidies geven, vergunningen verlenen en uitkeringen verstrekken? Gemeenten hebben meer informatie dan men vaak bewust is. Ogen gaan open wanneer informatie in eigen huis met elkaar wordt vergeleken.

Dat vraagt niet alleen actie op basis van intuïtie dat er iets niet klopt, maar een meer structurele aanpak. Gemeenten kunnen door zelf hun huiswerk goed te doen al veel doen in het voorkomen en bestrijden van georganiseerde criminaliteit. De Wet Bibob kan daarbij helpen: de wet Bevordering Integriteitsbeoordelingen door het Openbaar Bestuur.

Die wet maakt een screening mogelijk bij de aanvraag van vergunningen, subsidies en aanbestedingen op die terreinen die de wet noemt. Dat zijn onder meer horecagelegenheden. De toepassing van de wet heeft alleen al een preventief effect omdat het sommigen afschrikt vanwege de relatief eenvoudige vragen die men moet beantwoorden, bijvoorbeeld over de afkomst van het verkregen vermogen. Het zou mooi zijn als het kabinet de toepassingsmogelijkheden van die wet verruimt en ook andere middenstandszaken kunnen worden meegenomen.

Regionale informatie- en expertisecentra
Een belangrijk instrument in de strijd tegen de georganiseerde criminaliteit is de samenwerking tussen gemeenten, politie, justitie, belastingdienst en bijzondere opsporingsdiensten. Die krijgt steeds meer vorm in regionale informatie- en expertisecentra (RIEC’s).

Door een goede probleemgerichte aanpak en het gericht uitwisselen van informatie kan worden voorkomen dat criminelen onbewust door de overheid worden gefaciliteerd. Daarmee wordt voorkomen dat vermenging ontstaat tussen de onder- en bovenwereld en zijn wij als overheden in staat economische machtsposities te doorbreken die zijn opgebouwd met behulp van op criminele wijze vergaard kapitaal.

Intensieve samenwerking
Met de inrichting van de RIEC’s is een stap gezet. Het vraagt van alle partijen bereidheid tot het effectief delen van informatie op het gebied van strafrecht, opsporing, bestuur en belastingen. Intensievere samenwerking is daarvoor nodig. Juist gemeenten kunnen een voorbeeld nemen aan hun eigen integrale veiligheidsbeleid waarin samenwerking met relevante organisaties tot succes leidt. Aan dat gemeentelijk programma moet echter worden toegevoegd: het samen, structureel aanpakken van georganiseerde criminaliteit.

Han Polman
Burgemeester van Bergen op Zoom