Verklaringen op basis van bevolkingskenmerken als opleiding, inkomen en etniciteit blijken in Haarlemmermeer slechts in beperkte mate op te gaan. Immers, de invloed van specifieke achtergrondkenmerken bij het stemmen zou de opkomst van ook de andere verkiezingen moeten drukken. In plaats van naar algemene bevolkingskenmerken zijn we daarom gaan kijken naar gemeente specifieke kenmerken die de dalende opkomst beter zouden kunnen verklaren.

De belangrijkste oorzaak blijkt de schoksgewijze groei van onze gemeente te zijn. Gedurende de periode 1998-2006 waarin het verschil tussen de opkomst bij Tweede Kamerverkiezingen en gemeenteraadsverkiezingen het sterkst groeide, stroomden veel nieuwe inwoners in de gemeente. De groei vond voornamelijk plaats in nieuwe Vinex-wijken. In deze wijken bleek de opkomst bij de afgelopen gemeenteraadsverkiezingen het laagst. Tegelijkertijd was het verschil tussen de opkomst bij verkiezingen van de Tweede Kamer en de gemeenteraad juist in deze wijken het grootst. Uit bewonersenquêtes blijkt bovendien dat inwoners die minder lang in de gemeente wonen minder aangeven te hebben gestemd tijdens de gemeenteraadsverkiezingen van 2006.

Nieuwe inwoners van de gemeente blijken minder gemotiveerd om bij de gemeenteraadsverkiezingen te stemmen, maar zijn geen principiële niet-stemmers. Dat blijkt uit hun hogere opkomst bij Tweede Kamerverkiezingen. Voor deze nieuwe inwoners geldt - net als voor jongeren - dat de afgelopen en komende verkiezingen de eerste Haarlemmermeerse gemeenteraadsverkiezingen zijn waaraan zij deelnemen. Deze groep nieuwe kiezers zou gemotiveerd kunnen worden om ook bij de gemeenteraadsverkiezingen te gaan stemmen door middel van acties gericht op het kenmerk ' de nieuwe kiezer'.

Zowel de analyse als de opkomstbevorderende maatregelen zouden in andere gemeenten – met recente grote toestroom van nieuwe inwoners van toepassing kunnen zijn.

Zie voor het rapport ’Verkiezingsopkomst in Haarlemmermeer van 1998 tot 2009’ www.haarlemmermeer.nl/onderzoek

Koos Langeveld,
Onderzoeksadviseur politiek en bestuur,
gemeente Haarlemmermeer