of 59236 LinkedIn

Integriteit: voorkomen is beter dan genezen

Reageer
Wij hebben geaarzeld of we zouden reageren op het betoog van mevrouw Anja Hoffmans over de integriteitsindustrie. Wij lijken immers vertegenwoordigers van de ‘integriteitsindustrie’ waar zij het over heeft.

Een reactie onzerzijds lijkt al snel verdacht en krijgt zodoende het odium van preken voor eigen parochie. Bovendien wordt in hetzelfde nummer van Binnenlands Bestuur het betoog van mevrouw Hoffmans door de Limburgse gevallen al gelogenstraft. Niettemin enkele opmerkingen onzerzijds:

 

1. Mevrouw Hoffmans stelt dat integriteitsbeleid kan volstaan met het stellen van heldere regels en procedures en een strikte handhaving. Zij pleit daarmee voor een compliancebenadering, botweg bestaande uit: regels, controle, toezicht en straf.

 

2. Diverse (inter)nationale onderzoeken tonen aan dat een dergelijke eenzijdige regel-georiënteerde benadering niet werkt. Compliance is nodig maar behoeft aanvulling met een meer stimulerende en waarde-georiënteerde benadering. En juist voor die aanvullende benadering lijkt mevrouw Hoffmans wat allergisch te zijn.

 

3. Onze bewijslast halen we uit de bestuurs- en bedrijfsethiek, maar ja, die is als toeleverancier natuurlijk ook verdacht. Een korte vergelijking met het recht dan maar, de bedrijfstak waar mevrouw Hoffmans zich aan gelieerd heeft. We hebben al jaren een wetboek van strafrecht, maar daarmee is nog niet voorkomen dat er nog steeds wordt gestolen, gemoord en dronken achter het stuur wordt gezeten. De pakkans is misschien vergroot, de opsporing verbeterd maar overtredingen worden nog steeds gemaakt.

 

4. We missen dus nog iets. En dat is nou precies datgene waar wij voor staan: namelijk het op een hoger peil krijgen van de integriteit van de openbare sector. En dat doen we niet vanuit commerciële motieven zoals de echte industrie dat doet, maar vanuit een leerstoel en vanuit de coördinerende rol van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties .

 

5. Zo simpel als mevrouw Hoffmans het voorstelt, liggen de zaken lang niet altijd, zo is onze ervaring. Al was het alleen maar wegens de bewijsbaarheid van gedragingen: heeft de betrokken ambtenaar de set golfclubs cadeau gekregen of zelf gekocht? Is hij op andermans kosten mee geweest naar Yab Yum?

 

6. Er is tussen regelrechte fraude en corruptie enerzijds, en maatschappelijk aanvaard gedrag anderzijds, een groot grijs gebied waarin de zaken evenmin ‘open-and-shut’ zijn. Het dilemma wordt daar vaak gevormd, niet door een keuze tussen goed en kwaad, maar tussen publieke waarden die om voorrang strijden en beiden goed kunnen zijn. Het maken van dergelijke afwegingen is wat anders dan het stellen en doen naleven van regels, zo weten wij.

 

7. Regels en codes – mevrouw Hoffmans onderstreept het belang daarvan – bieden weliswaar houvast, maar verleiden ook. Ze verleiden tot de ontkenning de regel te kennen; tot de gedachte dat wat er niet expliciet verboden is, geoorloofd is. Ze verleiden ook tot niet verder zelf nadenken. Daarom zijn er ook andere beleidsinstrumenten dan regelgeving nodig. Bijvoorbeeld: om ambtenaren en bestuurders meer integriteitsbewust te maken, te trainen, door integriteitsrisico’s en verleidingen weg te nemen, door de overheidswerkgever in staat te stellen zijn organisatie door te lichten op weeffouten in de organisatiestructuur en -cultuur, en ga zo maar verder.

 

8. Dit soort instrumenten beogen integriteitsincidenten juist te voorkomen, want ieder integriteitsincident is er een te veel. Ieder integriteitsincident schaadt immers het vertrouwen dat de burger in de overheid zou moeten hebben. Om net als mevrouw Hoffmans (‘Zachte heelmeesters …’) bij de medische metaforen te blijven: voorkomen is beter dan genezen.

 

Alain Hoekstra, hoofd van het Bureau Integriteit Openbare Sector; Ron Niessen, bijzonder hoogleraar op de Ien Dales Leerstoel aan de Universiteit van Amsterdam

 

Dit artikel is een reactie op de opiniebijdrage 'Integriteitsindustrie gedoogt te veel', uit Binnenlands Bestuur 8 van 20 februari 2009.

 

Verstuur dit artikel naar Google+

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.