of 58959 LinkedIn

GW-toets moet

Reageer

Lokale overheden moeten strijden voor hun grondrechten. Te vaak worden ze gebruuskeerd door het rijk. Toetsen van nieuwe wetgeving aan de Grondwet zou in ons land niet misstaan.

Het onlangs in tweede lezing gesneuvelde initiatiefvoorstel van toenmalig kamerlid Femke Halsema (GroenLinks) beoogde artikel 120 Grondwet (GW) aan te vullen met als doel dat de rechter beperkt wetten zou mogen gaan toetsen aan de Grondwet. Deze toetsing is verboden behoudens een enkel beroep op een rechtstreeks werkend verdrag, zoals bijvoorbeeld het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Zonder een constitutionele toetsing kunnen burgers en lagere overheden zich niet beroepen op strijd met de Grondwet en heeft deze een louter symbolische waarde. Eventuele strijd met de Grondwet is dan in de praktijk meer een rekenkundig resultaat bij de stemming in beide Kamers over een wet: de helft plus een. Zijn ook de grondrechten van de gemeente in veilige handen van de Staten Generaal? Het antwoord moet hierop nee zijn. Ook hier is het toch ook de slager die zijn
eigen vlees keurt. Wat blijft bijvoorbeeld als waarborg over van art. 124 GW handelende over gemeentelijke autonomie en medebewind? Het rijk beschouwt de grondwettelijke autonomie van gemeenten als onbeperkt van boven af in te perken.

Deze opstelling verdraagt zich niet met de Grondwet zelf, maar ook niet met het Europees Handvest inzake Lokale Autonomie. Dit Handvest strekt ertoe de autonomie van lokale overheden ten opzichte van de centrale overheden te beschermen. Maar ook hier maakt Nederland een voorbehoud. Een regeerakkoord, ongeveer geschreven op een achternamiddag, is nadien als een stenen tafel in handen van de toevallige coalitie in de Tweede Kamer.

En de klassieke rol van de Eerste Kamer dan? Waar is de ‘Chambre de Reflexion’, ‘het waken tegen de waan van de dag’, het toezicht op kwaliteit van wetgeving? De Eerste Kamer geeft ook niet thuis en ziet zich steeds politieker. Het betoog van Elzinga in Binnenlands Bestuur stelt dan ook teleur daar waar hij van opvatting is dat een constitutionele toetsing door een onafhankelijke rechter een ‘terugval is’ en leidt tot een aanzienlijke beperking van de politiek arena. Hij verwijst naar de reden waarom andere landen dat stelsel wel kennen: namelijk landen die in het verleden problemen hadden met democratisch handelen. Nu staat dat argument wel in contrast met het feit dat behoudens Nederland zelf, er bijna geen land te vinden is die deze constitutionele toets niet kent. Dat ontbreken wijten aan ons democratisch verleden lijkt te veel eer voor ons land.

De trotse uitspraak van de scheidend voorzitter Annemarie Jorritsma dat de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) ‘een machtsblok’ is geworden, was voor de bühne nu wij zien hoe gemeenten telkenmale nog altijd worden gebruuskeerd door het rijk. Er hoeft maar verwezen te worden naar de recente decentralisaties. Toch een schoolvoorbeeld van wetgeving die in ieder geval in de Eerste Kamer de goedkeuring niet zou hebben moeten verkrijgen: overhaast, onzorgvuldig in voorbereiding en uitwerking. Maar de plannen gingen door want de gemeenten ontbrak het aan een formele rechtsgang. Snelle actie om de toets op gemeentelijke grondrechten onderwerp te laten zijn van de taakopdracht van de Staatscommissie Bezinning Parlementaire Stelsel is nodig. Als de voortekenen niet bedriegen, zal de politiek niet zonder drang of dwang dit voor de gemeenten belangrijke item agenderen. Daarom VNG: actie.

Koen Post, ex ambtenaar, juridisch adviseur

Verstuur dit artikel naar Google+

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.