In de aanbesteding voor dat onderzoek schrijft het ministerie de onderzoeksmethode voor, namelijk de zogeheten ‘verschillen analyse’. Dat is zeer opmerkelijk. De verschillenanalyse is 20 jaar geleden bedacht door het onderzoeksbureau Cebeon en sinds het begin van de jaren negentig gebruikt voor alle verdeelonderzoeken naar het gemeentefonds.

Cebeon schreef echter 20 jaar geleden al: ‘De verschillenanalyse richt zich ‘‘bij gegeven middelen’’ op het vraagstuk van de relatieve verdeling. Kenmerk van (in de verdeling) te honoreren externe factoren is dan dat dit wordt gerealiseerd door een relatieve aanpassing van de uitgavenniveaus tussen gemeenten en niet tot de bepaling van de gewijzigde uitgavenniveaus van gemeenten in absolute zin.’

Excuses voor het slechte Nederlands, maar er staat dat de verschillenanalyse niet geschikt is als er tegelijkertijd bezuinigd moet worden. Waarom schrijft het ministerie een methode voor die niet geschikt is? Als eerste argument geeft het ministerie dat het onderzoek moet aansluiten op de andere delen van het gemeentefonds, die nu niet worden onderzocht.

Ook dat is opmerkelijk. Als het goed is, hangt de uitkomst van een onderzoek niet af van de methode. Het ministerie beweert hier dat verschillende onderzoeksmethoden leiden tot verschillende uitkomsten.

Het tweede argument luidt dat andere methoden niet geschikt zouden zijn. Alle modellen die de gemiddelde uitgaven van de gemeenten per beleidsterrein berekenen, zouden namelijk slechts de huidige inkomstenverdeling reproduceren, inclusief de bestaande scheefheden. Bovendien zouden zulke modellen onvoldoende onderscheid kunnen maken tussen enerzijds externe kosten verhogende factoren, die wel moeten meetellen in de verdeling, en anderzijds eigen beleidskeuzes van gemeenten, die niet mogen meetellen.

Ook dit argument is opmerkelijk. Om deze bewering te kunnen doen, zou het ministerie alle ontwikkelingen in de statistiek en in de modellenbouw van de afgelopen 20 jaar geëvalueerd moeten hebben. Ik durf de stelling aan dat het ministerie dat niet heeft gedaan.

Waarom weigert het ministerie bij voorbaat alle ontwikkelingen van de afgelopen 20 jaar een kans te geven? Werken ze daar misschien ook nog met computers uit het begin van de jaren negentig? Bovendien zijn er nog andere verdeelmodellen zoals voor de politieregio’s en voor de Awbz. Voor die modellen zijn andere onderzoeksmethoden gebruikt. Beweert het Rijk nu dat die andere onderzoeken, en dus ook die uitkomsten, eigenlijk niet deugen?

Dit onderzoek naar een nieuwe verdeling van het gemeentefonds is bij voorbaat mislukt, want de methode is niet geschikt. De aanbesteding moet over, waarbij het ministerie moet eisen dat de onderzoeksmethode wetenschappelijk correct is. Want een zuchtje twijfel daarover bij de aanbesteding zal, als de uitkomsten bekend worden, leiden tot een storm van protest.