of 59221 LinkedIn

Wob-procedure Nederland 'traagste ter wereld'

Roger Vleugels
Roger Vleugels
Op de Dag van de Persvrijheid presenteren Aline Klingenberg en Wouter Hins vandaag de conclusies van hun onderzoek naar het effect van de Wet Openbaarheid van Bestuur (Wob). Minister Donner zal erop reageren. Wob-adviseur Roger Vleugels doet dat nu al.

Heeft u de conclusies van het onderzoek van Klingenberg en Hins naar het effect van de WOB al gezien?
‘Een paar. Ze wijzen met name op de traagheid van de afwikkeling van een Wob-verzoek en de ingewerktheid van Wob-ambtenaren, waardoor besluiten vaak niet correct zijn. De traagheid is te wijten aan het feit dat minister Ter Horst de termijnen heeft verdubbeld van twee keer 14 dagen naar twee keer 28 dagen. Voor een land dat zich veel aan transparantie gelegen laat, is dat een van de langzaamste ter wereld. In andere landen is het soms maar vier dagen. Als we ons land vergelijken met Angelsaksische of Scandinavische landen dan wordt hier tien keer minder dan gemiddeld per 100.000 inwoners gewobd. Als je dan al een capaciteitsprobleem hebt, kun je dat een keer oplossen door het een maand vooruit te schuiven, maar daarna heb je weer hetzelfde probleem. De overheid moet de termijn weer verkorten en meer Wob-ambtenaren aannemen. Per ministerie zijn er nu niet meer dan drie, in Engeland zijn het er niet minder dan 80.’

Een conclusie is dat de overheid er zo lang over doet dat de nieuwswaarde verdampt en journalisten het opgeven. Zo blijft belangrijke informatie aan burgers  onthouden en schiet de WOB zijn doel - een transparante overheid - voorbij. Herkent u dit?
‘Dit probleem is niet nieuw. Het is zelfs zo dat het doel niet voorbijgeschoten mág worden. Men hoort te leveren, zodra de informatie beschikbaar is, maar er wordt naar de deadline toegewerkt. Alleen in Zimbabwe is de situatie nog erger dan in Nederland en dat is geen grapje.’

Heeft u het idee dat de overheid bewust een Wob-procedure traineert?
‘Dat er getraineerd wordt is inherent aan hoe we in Nederland met de Wob omgaan. Je moet zorgen dat je organisatie op orde is. Een andere conclusie is dat de beslissingen slecht zijn. Dat is een typisch Nederlands fenomeen. We waren een van de eerste landen met een Wob, precies 31 jaar geleden, maar we hebben niet voldoende opgeleide ambtenaren. Een opleiding is er namelijk niet. In Engeland, wederom, worden in het eerste cohort 3000 aanstaande Wob-ambtenaren opgeleid op bachelor-niveau.’

Wat vindt u van dat traineren?
‘Ambtenaren moeten zich er bewust van zijn dat het volk de eigenaar is van die documenten en de overheid de beheerder. Dat bewustwordingsproces heeft hier nooit plaatsgevonden.’

Een bezwaar tegen een afgewezen Wob-verzoek is wel vaak lonend. Toch doen?
‘Zeker. Ik heb 3500 zaken gedaan en in de helft van de gevallen krijg je na bezwaar substantieel meer. In de Verenigde Staten moeten ambtenaren op functioneringsgesprek komen als ze een verzoek slecht behandelen of kan het een ontslaggrond zijn. We hebben het recht op informatie. Als je daar slecht mee omgaat, dan is dat een serieuze overtreding. Wij hebben het imago dat we tolerant zijn, maar er is nooit in de kern van de wet geïnvesteerd. Nederland kan zich niet eens bij internationale verdragen aansluiten, omdat het niet aan de regels van bezwaar voldoet.’

De onderzoekers vinden dat er ook kortere termijnen moeten gaan gelden voor de behandeling van Wob-verzoeken bij de rechter. Mee eens?
‘Bij de rechter kan het 9 tot 12 maanden duren. Ik ben het eens met de onderzoekers, maar heb wel een paar kanttekeningen. Minder dan 10 procent van de journalisten wobt. Een bezwaar duurt vaak 3 à 4 maanden. Dan ben je al een half jaar verder. Als de rechter erbij komt, ben je een jaar bezig. Engeland en de VS zijn soms sneller, de Baltische Staten echt sneller. Hier duurt het gemiddeld 6 à 9 maanden.

Hoe kort zou het dan moeten zijn?
Binnen 6 maanden zou beter zijn. Ook ben ik ervoor het kort geding vaker te gebruiken. Dat moet een spoedeisend karakter hebben, maar bij maatschappelijke spoedeisendheid zou een kort geding altijd ontvankelijk moeten zijn. Binnen 3 a 4 weken is het dan beslist.’

Kan dat wel? Rechters hebben het toch al zo druk.
‘Ik heb het ook druk. Bij recht en democratie hoort dat de informatie die nodig is moet worden geleverd. Bij de invoering van de Wob in 1980 zei minister Rood al dat er 50 Wob-ambtenaren per ministerie moesten zijn. Nu zijn dat er nergens vier. Het is niet goed ingevuld in de ambtenarij en het archiefwezen. Er is voor de behandeling van de zaken zelfs nooit een berekening gedaan. De wet is aangenomen, maar in een stiefmoederlijk hoekje gezet. De wet was de eerste tien jaar onbekend en dat is eigenlijk nog steeds zo. In Bulgarije kent 85 procent van de bevolking de wet, hier nog niet eens 85 procent van de journalisten.’

Moet er in Nederland een onafhankelijk orgaan komen dat beslist over de informatievoorziening van de overheid?
‘Ja, dat idee heb ik geopperd. Wij hebben te maken met de wet van de remmende voorsprong. Inmiddels zijn alle bestuursrechtelijke systemen gemoderniseerd en zijn er moderne bezwaarvormen in andere landen. Een Wob-Autoriteit of Wob-tribunaal zou twee dingen kunnen doen. De commissie die het advies geeft voor de tweede beslissing moet zwaarder worden en hun advies bindend, want dan is het serieus. Nu kan een minister het nog overrulen. Het zou mooi zijn als dat lukt in Nederland. Kamerleden en ambtenaren kijken er al naar en schuiven al wat op, maar lagere bestuursorganen zijn mordicus tegen. Ze hebben nu vrij spel bij een bezwaar, maar dan wordt dit al bij de rechter gecorrigeerd. Dan zou Nederland geen bananenrepubliek meer zijn.’

Verstuur dit artikel naar Google+

Gerelateerde artikelen

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Reactie op dit bericht

Door Branko Collin (burger) op
Als er nog overheden zijn die fte's zoeken om al die vervelende WOB-verzoeken af te handelen, de gezamenlijke openbare macht heeft 150.000 voorlichters in dienst wier enige taak is overheidsdata net zo lang te masseren tot de overheid naar viooltjes ruikt. Als jullie er daar nou eens wat van ontslaan, sla je twee vliegen in een klap. De signaal-ruis-verhouding van overheidsuitvoer gaat een stuk omhoog, en er komen weer plaatsen vrij die door WOB-ambtenaren kunnen worden opgevuld.
Door Michiel Jonker op
@Bezorgd burger (Internal Auditor)

Ik begrijp niet waarom u de voorafgaande reacties "stuitend" vindt. Volgens mij denken de meeste van die ambtenaren (waaronder ik) er ongeveer hetzelfde over als u. We willen geen overbodig geheimzinnig-gedoe, want dat kost de belastingbetaler alleen maar geld.

Als informatie gewoon openbaar is en het niet nodig is om voor elk wissewasje een Wob-procedure te voeren, dan is iedereen erbij gebaat: de burgers omdat ze zonder kosten kunnen zien waar de overheid mee bezig is; en de ambtenaren omdat ze geen tijd meer kwijt hoeven te zijn aan het selectief geheimhouden van dingen.

Minister Donner wil precies het tegenovergestelde. Hij stuurt aan op kostbare rechtszaken op het scherp van de snede over een Wob die met allerlei clausules ontzettend lastig wordt gemaakt. Wat een rampenplan!
Door Bezorgd burger (Internal Auditor) op
De onderstaande reacties van ambtenaren zijn stuitend. Ten eerste dien u als ambtenaar eens te beseffen dat u in dienst bent van en betaald wordt door burgers en bedrijven.
Ten tweede realiseert u zich niet dat u of beter uw collega ambtenaren veelal zelf de regeltjes verzinnen die meer en meer WOB-ben noodzakelijk maakt. Beste voorbeeld dat ik ken zijn de administratieve boetes waarvoor tegenwoordig vaak een WOB-procedure voor noodzakelijk is om je (eventuele) recht te kunnen halen.
Ten derde leven wij hier in een land waar op 5 landen na de hoogste belastingdruk ter wereld geldt. Voor dat geld mag je verwachten dat de overheid al haar zaken tip top zijn geregeld. De werkelijkheid is helaas vaak anders en pure verspilling aantoonbaar schering en inslag!
Door jig50 op
Als ik alle schrijvers van artikelen en/of meningen moet geloven, doen wij het in Nederland slecht.

Dat weiger ik te geloven! Misschien dat hier en daar er puntjes zijn, die voor verbetering vatbaar zijn. Maar wij doen het in Nederland niet slecht!
Door Jantje Steenhuis (gemeentearchivaris) op
In internationaal perspectief loopt Nederland inderdaad achter. Als een van de weinige Europese landen heeft Nederland het verdrag ‘Toegang tot officiële documenten’, ofwel het Verdrag van Tromsø van 18.06.2009 (Raad van Europa) niet ondertekend. De archiefsector denkt overigens, in het belang van transparantie en burger(e)participatie graag mee hoe overheidsinformatie actief met burgers kan worden gedeeld. Uitgangspunt moet zijn 'actieve openbaarheid tenzij' ipv 'niet openbaar'. Dat zal een hoop schelen in het aantal WOB-verzoeken.
Door Nash (kwaco) op
WOB verzoeken zijn gewoon onderdeel van het werk van ambtenaren. Niet zeuren dus dat we dan moeten werken om aan dergelijke verzoeken moeten voldoen. Geef er ook geen waardeoordeel aan. Ik vind gewoon dat dergelijke informatie beschikbaar en openbaar moet zijn; een peiler in onze democratie.

Tja en dat het allemaal veel tijd kost, komt door dat gepruts met falende it-projecten.
Want automatisering kan in dit geval 75% van het werk doen.
Dus innoveer ipv frustreer.
Door Michiel Jonker op
@Marieke (beleidsmedewerker)

Waarom verwijs je die informatie-aanvragers voor die "bestemmingsplan-info" dan niet gewoon naar de betreffende web-pagina op de gemeentelijke website? Immers, die informatie is dan al openbaar gemaakt, dus dat hoef je niet nog een keer opnieuw te doen.

Je kunt het jezelf als ambtenaar ook onnodig moeilijk maken, en dan gaan klagen hoeveel tijd het je kost, en dat dus de openbaarheid maar moet worden ingeperkt. Verkeerde conclusie op grond van een verkeerde probleem-analyse.

Of is de informatie op de gemeentelijke website niet compleet? Tja, dan is dat misschien iets om aan te pakken.

Kaartmateriaal op groot formaat is vaak moeilijk toegankelijk via een website. De gemeente zou een stapeltje kaarten bij de balie kunnen leggen. Er is immers niets geheims aan een bestemmingsplan.
Door Marieke (beleidsmedewerker) op
@Ad: Wat heerlijk om te zien dat ik collega's heb die rustig de tijd hebben om de Wobverzoeken af te handelen en daarvoor niets aan de kant hoeven te schuiven.
Ik krijg hier verzoekn om bestemmingsplaninfo die gewoon op de website te vinden is, maar men is te bedonderd om het op te zoeken en vie Wob gaat het sneller, makkelijker en BOVENAL we mogen er geen leges voor vragen!

He, daar wordt ik nou echt blij van!!!!
Door Hannes Haganum (kritisch lezer en overheidsdienaar) op
Compliment voor dit onderzoek. het is echt zorgwekkend hoe groot de kloof tussen burger en overheid in Nederland is geworden. De argwaan speelt zich over en weer af. Een aantal (grote) gemeentes geeft in ieder geval het goede voorbeeld. De gemeente Den Haag plaatst alle B&W besluiten consequent op de website. Via de zoekmachine en de rubriek 'bestuurlijke stukken' kan de burger besluiten eenvoudigweg downloaden. Dat is een belangrijke stap. Verder zouden politieke bestuurders veel transparanter moeten durven zijn over besluiten en de reden tot een besluit. De overheid is geen pretpark en zeker niet elk besluit zal voor elke burger welgevallig zijn, maar het is de morele plicht voor bestuurder en ambtenaar om zo'n besluit toe te kunnen lichten. Geef de redenen aan en zonodig ook de bezwaarrpocedur, als de termijn nog niet gesloten is. We moeten leren zien dat ook transparantie leidt tot kostenbesparing.

Door Paul (student) op
Heb de Wob eens kort onderzocht en ook gekeken naar andere landen. Ik ben het eens wanneer men zegt dat de Wob hier niet optimaal functioneert, vind er een aantal hiaten in zitten die het initiatiefvoorstel van GroenLinks deels zou oplossen naar mijn mening.

Maar dat doet er niet aan af dat er burgers zijn die zinloze verzoeken insturen en dat mogen blijven doen omdat zij geen belang aan hoeven te geven bij het indienen van hun verzoek. Daar zit ook een deel van het probleem.

Verder ben ik wel van mening dat de burger recht heeft op informatie en dat openbaarheid geen privilege is.