of 59108 LinkedIn

Wet moet ruimte geven aan democratische vernieuwing

Er moet (wettelijke) experimenteerruimte komen om nieuwe vormen van democratie uit te proberen. Dat stellen de hoogleraren Monique Leyenaar en Remco Nehmelman in een essay in Binnenlands Bestuur van deze week.

Er moet (wettelijke) experimenteerruimte komen om nieuwe vormen van democratie uit te proberen. Gemeentebesturen moeten ruimte krijgen om wethouders of burgemeesters rechtstreeks te laten kiezen, een ander lokaal kiesstelsel in te voeren of besluiten te laten nemen via burgerjury’s.

Intensiever meedoen

Dat stellen de hoogleraren Monique Leyenaar en Remco Nehmelman in een essay in Binnenlands Bestuur van deze week. De representatieve partijpolitieke democratie voldoet niet meer aan de hedendaagse eisen van burgers om vaker en meer betrokken mee te denken, mee te praten en mee te beslissen, stellen Leyenaar (hoogleraar Vergelijkende Politicologie aan de Radboud Universiteit Nijmegen) en Nehmelman (hoogleraar publiek organisatierecht aan de Universiteit Utrecht). ‘Het is nodig dat meer mensen vaker en intensiever meedoen, niet zozeer in partijpolitieke verbanden, maar eerder in de buurt en in tal van maatschappelijke, semi-publieke organisaties. Het op afstand staan van de burger zonder zeggenschap over (semi-)publieke taken en publieke ruimte en bestuurd worden door een relatief kleine, op elkaar lijkende, groep is niet meer van deze tijd.’


Experimenteren

‘Veranderen in plaats van pappen en nathouden’ moet in de ogen van beide hoogleraren dan ook het motto zijn van onder meer de nieuwe minister van Binnenlandse Zaken, maar ook van de volgend jaar nieuw aantredende colleges van burgemeester en wethouders. ‘Maar institutionele veranderingen vereisen andere wet- en regelgeving. Om de haalbaarheid van die veranderingen te vergroten en recht te doen aan de verschillen in tempo- en mate van verandering, is het noodzakelijk om een wettelijke mogelijkheid in te voeren tot experimenteren’, aldus Leyenaar en Nehmelman.


Gekozen burgemeester

Het rechtstreeks kiezen van bestuurders noemen beide hoogleraren als een van de mogelijke democratische vernieuwingen. ‘In een democratische lokale samenleving is het aan de inwoners van een gemeente om via een bindend referendum te bepalen of zij een rechtstreeks door de bevolking of een door de raad benoemde burgemeester willen. Voor beide varianten geldt dan vervolgens een ander wettelijk systeem, ook ten aanzien van de positie van de raad en de wethouders.’


Lokaal kiesstelsel

Ter versterking van de band tussen gekozen en kiezer zouden de leden van de gemeenteraad via een meerderheidsstelsel in districten moeten worden gekozen, aldus de hoogleraren. Iedere kiesgerechtigde van een district kan zich kandidaat stellen. Dat hoeft niet per se namens een politieke partij. Om de brug naar andere sectoren te slaan, kan eventueel een tweede zetel per district worden gereserveerd voor vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties en vertegenwoordigers van het bedrijfsleven die in het kiesdistrict actief zijn.


Burgerjury

In het decentrale bestuur van de toekomst gaat het volgens Leyenaar en Nehmelman niet alleen om participatie, maar ook om zeggenschap. ‘Met name burgerjury’s, die kunnen worden uitgeschreven door zowel burgers als gemeenteraad, zijn populair in het decentrale bestuur van de toekomst. De burgerjury is er voor bedoeld om burgers een gefundeerd oordeel te laten geven over een lokaal beleidsissue. In tegenstelling tot de meeste andere vormen van burgerparticipatie, melden burgers zich niet zelf aan voor deelname, maar wordt men door random steekproeftrekking benaderd.’


Netwerkconstructies

De democratische lokale samenleving van de toekomst zal over veel meer taken gaan dan nu het geval is, voorzien beide hoogleraren. ‘Nu al zien we niet alleen een verschuiving richting gemeenten in het sociale domein, maar ook bij de aankomende Omgevingswet ligt de focus bij de gemeenten. Te verwachten valt een (nog) grotere toename van het aantal regionale samenwerkingsverbanden en van netwerkconstructies tussen overheid, maatschappelijke organisaties en bedrijven. De opschaling van taken en de praktijk van ‘multi-level en multi-actor governance’ zal uiteindelijk leiden tot een werkelijke territoriale stelselherziening, zoals in Denemarken.’ De opschaling van gemeenten leiden vervolgens tot binnengemeentelijke decentralisatie. ‘Eenheden die vroeger zelfstandige gemeenten waren, kunnen door middel van nieuwe vormen van participatie en zeggenschap invulling geven aan het openbaar bestuur, zoals de onlangs in Rotterdam (deels) gelote gebiedscommissies.’


Organisch

Aan democratische vernieuwing is geen ontkomen aan, benadrukken Leyenaar en Nehmelman. ‘De nieuwe tijd met onder andere opkomend technologisch vernuft en daardoor steeds beter te informeren burgers, vraagt om aanpassingen in het aansturen van het lokale openbaar bestuur. Dat hoeft allemaal niet in één klap te gebeuren, maar organisch.’


Lees het hele essay van Monique Leyenaar en Remco Nehmelman in Binnenlands Bestuur (nr. 6) van deze week) (inlog)

Verstuur dit artikel naar Google+

Gerelateerde artikelen

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Reactie op dit bericht

Door Hans van der Veen (bedrijfsjurist) op
Heel leuk allemaal, die initiatieven tot meer democratie, maar ondertussen zie ik hoe op andere fronten de democratie juist erg ontmanteld worden. Steeds meer zaken worden opgedragen aan gemeenschappelijke regelingen (denk aan veiligheidsregio's, omgevingsdiensten), waarbij de democratische inbedding ver te zoeken is. Initiatieven om te komen tot meer vormen van democratie zie ik dan ook als 'dweilen met de kraan open'. Feitelijk 'wil' Den Haag en politieke partijen niet meer democartie. Dat is alleen maar lastig. Kiezers zijn een noodzakelijk kwaad voor ze.
Door Keijzer op
Allerlei organisaties, die afhankelijk zijn van gemeentelijke subsidies, zullen met meel in de mond praten als men contact heeft met Gemeente. Naar mijn gevoel wordt binnen Gemeentehuizen de beestjes niet bij het naampje genoemd. Reden: we moeten met elkaar vele uren doorbrengen onder een dak, dus ik steek mijn nek niet uit, ik krijg toch geen steun van collega's.
De PR is vaak fantastisch geregeld. De mensen aan de knoppen onder het gemeentelijk dak, creëren ook daarmee zelfbevestiging, en zeer wel mogelijk, meer stopverf in de eigen oren en een wazige blik.
Op lokaal niveau zijn er dan wel inspraakprocedures en staat in het lokale nieuws, maar daar blijkbaar ook bij burgers het gevoel, dat dit meer een formaliteit is.

Heb je een geschil met de gemeente dan is het David tegen Goliath. Juridische medewerkers betalen ambtenaren niet uit hun eigen zak. De burger moet dat wel.

Forum voor Democratie is tekort voor de verkiezingen een partij geworden. Wellicht ook door strategisch stemmen, zijn het wat minder zetels geworden dan verwacht. Deze partij wenst ook democratische vernieuwing. Alles niet in handen van een klein kringetje van slechts een fractie van alle leden van alle politieke partijen opgeteld. Dat zijn er nauwelijks 300.000. Kennelijk is er, net als op het gemeentelijk niveau, geen gevoel onder burgers, dat het wat uitmaakt, er wordt toch wel over je hoofd heen beslist.

Dat Forum voor Democratie een alternatief voor PVV biedt is niet eens opgepikt door media. N-VA in Vlaanderen was dat ook voor Vlaams Belang. Als oren niet willen horen en ogen niet willen zien...
Hilversum lijkt m.b.t. de dagelijkse praattafels, incl. Buitenhof, meer op de huismedia van Amsterdam.
Een raadslid uit Duiven, Sid Lukkassen, heeft een proefschrift en nieuw verschijnend boek geschreven hierover: de Democratie en haar Media.
De heer Lukkassen zie ik niet in Hilversum aan de praattafels, terwijl zijn vorige boek heel goed is ontvangen. Noem je het beestje wel bij het naampje en praat je redacties niet naar de mond, dan stuit je blijkbaar met scherpe analyses tegen een muur. Zoals Fortuyn destijds en wat krijgt die man achterelkaar gelijk in zijn analyses en voorspellingen.

Het is taai geduld hebben, maar de realiteit haalt de valse voorstellingen in. Dit proces is wel fnuikend voor het vertrouwen van burgers in overheid, politiek en media
Door Gerrit (beleidsadviseur) op
Hebben Leyenaar en Nehmelman deze ballon ook aan de burger voorgelegd? Is dit wat de burger wil vanuit zijn visie dat hij niet wordt gehoord, dat de gemeente maar doet wat zij vinden dat goed is en elke andere uiting van onvrede met het democratisch gekozen bestuur? De interne werking van het openbaar bestuur moet op de schop. De nog steeds aanwezige monistische opstelling van college en coalitiefracties is een van de oorzaken van de onvrede. De enorme hoeveelheid stukken zonder behoorlijke samenvatting die zelfs digitaal op raadsleden wordt afgevuurd vervreemdt raadsleden van de kiezer. De nog te vaak beperkte omvang van de griffie leidt er toe dat de ondersteuning voor de raad tekort schiet. Gemeenteraden kunnen dat zelf veranderen, maar laten zich te snel overtuigen dat deze kosten niet verantwoord kunnen worden. We zijn al vijftien jaar aan het modderen met experimenteren, maar vatten de koe niet bij de horens. Dat zal ook een experimentenwet niet doen. Zie het onderzoek '15.9 uur' van de Rob en de recente enquête van Overheid in Nederland voor Raadslid.Nu waar uit blijkt dat de raad zich niet als hoogste bestuursorgaan ziet, maar als gelijkwaardige partner van het college.
Door Hans Visser (Organisatievitalisator) op
Hoog tijd. Maar laat het een niet over het ander heen rollen. Pak Bestuurlijke- en Democratische Vernieuwing en Burgerparticipatie en Sociale Innovatie samen.