Provincies: - 500 miljoen

Per inwoner geeft het Rijk de provincies vanaf 2011 nog maar zestig euro aan algemene uitkering. Dit jaar was dat nog 81 euro. Het provinciefonds wordt vanaf 2011 met driehonderd miljoen euro per jaar gekort. In plaats van jaarlijks 1,3 miljard euro, ontvangen de twaalf provincies dan nog geen één miljard euro per jaar aan rijksgeld meer.

Hoewel de bezuiniging al eerder was gesondeerd, toont provinciekoepel IPO zich gebelgd. Volgens het IPO leiden de plannen van het kabinet vanaf 2011 opgeteld zelfs tot een structurele korting op het provinciefonds van een half miljard euro, waardoor reeds vastgelegde plannen en toekomstige investeringen onuitvoerbaar worden. IPO-voorzitter Jan Franssen zegt de noodzaak en urgentie van de bezuinigingen te zien:

‘Deze raken ook provincies en gemeenten. Onbegrijpelijk dat er geen overleg heeft plaatsgevonden.’ Kabinet en provincies sloten in 2008 een bestuursakkoord waarin werd vastgelegd dat provincies tot 2012 jaarlijks tweehonderd miljoen euro bijdragen aan de rijksbegroting. Nu stelt het kabinet voor om daar bovenop in 2011 nog eens driehonderd miljoen op het provinciefonds te korten. Franssen: ‘Dat is in strijd met de bestuurlijke afspraken. Wij stemmen daar uiteraard niet mee in.’

Grote budgettaire onzekerheid voor gemeenten

Bekend was al dat gemeenten in 2011 590 miljoen euro minder krijgen uit het gemeentefonds dan vorig jaar nog was begroot. Dat was de uitkomst van het aanvullend bestuursakkoord dat kabinet en VNG in april sloten. De gemeenten ontvangen in 2010 uit het gemeentefonds gemiddeld 1091 euro per inwoner. Ten opzichte van 2009 betekent dit een stijging van 28 euro per inwoner. In 2011 daalt de uitkering overigens weer met eenzelfde bedrag.

De belangrijkste boodschap is dat er voor de jaren 2012 en verder grote budgettaire onzekerheden zijn. Voor de jaren vanaf 2012 adviseren de ministeries van Binnenlandse Zaken en Financiën de gemeenten dan ook uit te gaan van het op peil blijven van de algemene uitkering tot een lichte krimp. ‘Ieder positief getal schept een té hoge verwachting’, stellen ze in de septembercirculaire. Pas komend voorjaar zal er meer duidelijkheid te geven zijn over de overheidsfinancien.

Stijging lokale lasten

Gemeenten mogen volgend jaar hun ozb-opbrengst met 4,3 procent verhogen. Het Rijk staat de lokale overheden een totaalopbrengst aan ozb toe van 2,9 miljard euro. Dat blijkt uit de begroting van het gemeentefonds voor komend jaar. Het Rijk riep eerder gemeenten op in te zetten op het ‘niet of slechts minimaal’ laten stijgen van de lokale lasten.

De zogeheten macronorm die geldt voor de ozb – een plafond dat is ingesteld om te forse lokale lastenstijgingen te voorkomen – staat evenwel toe dat ze meer aan ozb innen. De bedoeling was dat de macronorm zou meeademen met de economische groei. Vreemd is het dan ook dat ondanks de huidige economische krimp, de ozb-opbrengst volgend jaar met ruim vier procent mag stijgen. Dat komt volgens VNG-belastingspecialist Robbert Verkuijlen doordat de macronorm gebaseerd is op een vierjarige groei- en inflatieprognose.

‘Die prognose wordt tussentijds niet bijgesteld en dus kom je, zoals nu, wel heel hoog uit’, zegt hij. Verkuijlen kan zich althans moeilijk voorstellen dat het kabinet in deze tijden een stijging van 4,3 procent schaart onder een gematigde lastenontwikkeling. Hij denkt overigens dat gemeenten in deze moeilijke tijden de lasten voor de burger niet te zeer laten oplopen.

Minder verlichting

Milieuminister Cramer (Vrom, PvdA) gaat samen met provincies en het Platform Lichthinder ‘donkerte-beleid’ vormgeven. In 2010 moet dit onder meer leiden tot besparing op straatlantaarns. Ze wil verder dat in 2010 driehonderd gemeenten klimaatplannen uitvoeren die zijn gericht op het mkb. Nu zijn dat er nog 180. Verder gaat Vrom gemeenten stimuleren om CO2- reductie op te nemen in verkeeren vervoersplannen. Ook wil Cramer dat gemeenten en corporaties prestatiecontracten sluiten voor vermindering van het energieverbruik.

Deltaregisseur waterbeleid

Minister Eurlings (Verkeer en Waterstaat, CDA) stelt nog dit jaar een Deltaregisseur aan voor het waterbeleid. De Deltawet waarin dit wordt geregeld, gaat dit najaar naar de Kamer.

De Deltaregisseur is een soort superambtenaar die samenwerking tussen overheden en regio’s aanjaagt. De commissie-Veerman bepleitte de komst van een Deltaregisseur in haar vorig jaar verschenen adviesrapport. Eurlings erkent nu dat het benoemen van een ambtelijk regisseur ‘cruciaal’ is ‘voor een voortvarende uitvoering van het Deltaprogramma’, dat Nederland moet beschermen tegen stijging van de zeespiegel.

Ander stelsel jeugdzorg

Het wordt steeds waarschijnlijker dat het jeugdzorgstelsel op de schop gaat. Minister Rouvoet (ChristenUnie) zinspeelt daarop: ‘Het kabinet stuit echter op knelpunten en beperkingen van de bestaande kaders, die nadrukkelijk de vraag oproepen of deze zonder aanpassing opgelost kunnen worden.’ Ook laat hij weten dat ‘het streven erop is gericht het stelsel te vereenvoudigen en de effectivitiet te verhogen’.

Nu zijn gemeenten verantwoordelijk voor lichte en preventieve zorg en moeten jongeren langs de provinciale Bureaus Jeugdzorg om toegang te krijgen tot gespecialiseerde jeugdzorg. Voorstanders van een stelselwijzinging, waaronder de VNG, willen graag dat gemeenten geheel verantwoordelijk worden. De Wet op de jeugdzorg die in 2005 van kracht werd, wordt op dit moment geëvalueerd.

Het budget voor de jeudgzorg is nog een heet hangijzer. Ministerie en provincies zijn er nog niet uit. Het bedrag dat in de begroting staat genoemd (ruim 1 miljard) is nog niet definitief.

Minder reïntegratiegelden

Gemeenten en UWV krijgen de komende jaren te maken met een korting op hun reïntegratiebudgetten: 75 miljoen euro in 2010 en 159 miljoen euro in 2011. De komende vijf jaar wil het kabinet 435 miljoen bezuinigen op reïntegratiegelden. Het UWV-budget, eerder verhoogd in verband met meer werkzoekenden, wordt nu gekort voor een groot deel van die verhoging. De uitgaven voor uitvoeringskosten van het UWV stijgen in 2011 niet, maar blijven gelijk aan die in 2010 (125 miljoen).

Hulp voor corporatie in krimpgebied

Minister Van der Laan (Wonen, Wijken, Integratie, PvdA) wil woningcorporaties in krimpgebieden extra ondersteunen. Hij hoopt dat rijke corporaties hieraan een bijdrage willen leveren. Van der Laan schrijft dat ‘sommige’ corporaties hun problemen niet individueel kunnen oplossen. Van der Laan hoopt op ‘solidariteit’ bij rijke corporaties. Hiermee lijkt hij voor de corporaties eenzelfde oplossing te zoeken als voor gemeenten. In Binnenlands Bestuur 36 zei Van der Laan dat gemeenten in groeigebieden moeten meebetalen om problemen in krimpregio’s op te lossen.

Van der Laan gaat verder onverminderd voort met de wijkenaanpak. Ervaringen uit de veertig krachtwijken wil hij komende jaren gebruiken bij het verbeteren van andere wijken. Voor bewonersparticipatie in wijken trekt de minister komend jaar 25 miljoen euro uit.

Korting laaggeletterdheid

Gemeenten krijgen minder geld voor aanpak van laaggeletterdheid en voor volwassenenonderwijs. De bijdrage van het ministerie van Onderwijs aan het participatiebudget wordt vanaf 2011 jaarlijks gekort met 35 miljoen euro. Het participatiebudget is één grote uitkering aan gemeenten voor reïntegratie, inburgering en volwasseneducatie. Het budget bestaat sinds begin dit jaar en moet gemeenten helpen gelden gerichter in te zetten.

Helemaal vrij om het geld naar eigen inzicht te besteden zijn de gemeenten echter niet: onderwijsgeld mag niet voor inburgering worden ingezet en gemeenten moeten verplicht volwassenonderwijs en cursussen tegen laaggeletterdheid inkopen bij ROC’s. Deze schotten zouden volgend jaar worden opgeheven, maar besloten is ze langer te laten bestaan. In de begroting staat dat het schot tussen onderwijs en inburgering blijft staan tot 2013. De verplichte winkelnering bij de ROC’s wordt ook met drie jaar verlengd. Het ministerie wil voorkomen dat die instellingen een belangrijke inkomstenbron mislopen.

Voor meer uitgebreide versies van deze stukken inclusief reacties en ander Prinsjesdagnieuws: zie www.binnenlandsbestuur.nl/miljoenennota