Provincies hebben de bestuurlijke bevoegdheid waterschappen in te stellen of op te heffen. Achter het standpunt van de drie provincies gaat een overlevingsstrijd schuil tussen de twee bestuurslagen.

In hun verkiezingsprogramma’s stelden alle grote partijen - behalve de VVD - dat de 27 waterschappen op de een of andere manier moeten opgaan in provincies. De waterschappen verzetten zich daar fel tegen. Zij vinden dat watervraagstukken op de schaal van stroomgebieden moeten worden aangepakt en niet op provincieniveau.

Tegelijkertijd hebben de waterschappen 100 miljoen euro per jaar aan efficiencywinst beloofd, een voornemen dat eind vorig jaar door het kabinet werd omarmd. De waterschappen Vallei & Eem en Veluwe zouden na de fusie per 2013 jaarlijks 11 miljoen euro voor hun rekening nemen.

Maar de provincies werken vooralsnog niet mee. ‘Wij zijn voor schaalvergroting van waterschappen’, zegt de Gelderse gedeputeerde Harry Keereweer (PvdA). ‘Maar we kunnen pas een standpunt innemen als duidelijk is welke kant het bestuurlijk op gaat. Wij denken zelf dat de veiligheid het beste geborgd is door het waterbeheer bij de provincies onder te brengen. Maar het nieuwe kabinet moet er uitspraak over doen. Verder blijkt uit bestuurskrachtonderzoek dat er geen dringende noodzaak is om de twee waterschappen samen te voegen.’

Schaakbord

Oud-voorzitter van de Unie van Waterschappen Sybe Schaap - tevens VVD-senator - is door de twee waterschappen ingehuurd om het fusieproces te begeleiden. Schaap realiseert zich dat zijn werk op het nationale bestuurlijke schaakbord is terechtgekomen, maar hij vindt desondanks dat de drie provincies slechte argumenten hebben.

‘De provincies zeggen dat er geen urgente aanleiding is voor de fusie. En dat terwijl de waterschappen zelf concluderen dat ze te klein zijn om de opgaven waarvoor ze staan goed uit te voeren. Het doet vreemd aan dat provincies ons ervan weerhouden robuuster de toekomst in te gaan.’

Het tweede argument vindt Schaap kwalijker: de provincies stellen dat het denken in stroomgebieden uit is (lees: grotere, maar bestuurlijk zelfstandige waterschappen) en het denken in de gebiedsgerichte provincie-aanpak in is (waterschappen onderbrengen bij provincies).

‘Ik begrijp niet waar ze die redenering vandaan halen’, zegt Schaap. ‘Werkelijk alle Europese en nationale wetgeving op het gebied van waterbeheer gaat uit van stroomgebieden. Tot en met de Waterwet aan toe. Het is een buitengewoon zwakke stelling die de provincies hier betrekken.’ Gedeputeerde Keereweer stelt daar tegenover dat ‘het geen zin heeft om nu te gaan fuseren, terwijl de bestuurlijke wereld er straks misschien heel anders uitziet’.

Voorbereiding

Ondertussen hebben Vallei & Eem en Veluwe besloten ambtelijk extra vaart te maken met de fusie. Bestuurlijk mag de provincie daar dan over gaan, ambtelijk hebben de waterschappen het zelf voor het zeggen. De bedoeling is dat er op 1 januari 2012 één organisatie staat.

In afwachting van bestuurlijke besluitvorming moet deze organisatie het dan doen met twee waterschapsbesturen. ‘Daar hebben wij geen problemen mee’, zegt gedeputeerde Keereweer. ‘In gemeenteland zie je vaker dat ambtelijke organisaties zijn samengevoegd, maar de gemeentebesturen nog niet.’ Jos Moerkamp