Zonder twijfel is Nijmegen de oudste stad van Nederland. Vrij exact is vastgesteld dat de Romeinse keizer Traianus Nijmegen in 104 of 105 na Christus de marktrechten verleende. Op die grond werd in 1955 dan ook het 1850-jarig bestaan van de stad gevierd. In 2000 waarschuwde Jan Brabers, voorzitter van de historische vereniging Numaga, het stadsbestuur dat het 1900-jarig bestaan eraan zat te komen en dat er dus reden was voor een feestje. 'En toen is de politiek ermee op de loop gegaan', zegt de historicus. Stelde het college van burgemeester en wethouders nog voor inderdaad het 1900-jarig bestaan te vieren, de raad maakte onder aanvoering van CDA en GroenLinks een sprong naar 2000. Het argument: Nijmegen was toen ook al bewoond. 

Brabers heeft maar één verklaring voor dit verschijnsel om historische feiten naar eigen hand te zetten. 'De politiek is gevoelig voor de macht van het ronde getal. Historisch-juridisch kan in het jaar 5 na Christus echter niet van een stad worden gesproken. Elke stad, waar dan ook, baseert haar geboortedatum altijd op een officieel diploma of een charter. Voor Nijmegen is dat 104/105, al zijn er tamelijk recente aanwijzingen dat de rechten dateren van 98 na Christus. In dat geval zou de stad zelfs helemaal te laat zijn met haar feest.' 

Gemeentelijk archeoloog Harrie van Enckevort kan de keuze voor 2000 jaar stad wel billijken. 'Rond het begin van de jaartelling was Nijmegen een bestuurscentrum met tal van stedelijke functies. Vondsten van een door de keizer geschonken godenpijler en een stenen kop van Caesar getuigen daarvan. Zulke dingen zet je alleen in een omgeving met stedelijke allure neer', zegt hij. Het begin van Nijmegen als stedelijke nederzetting dateert hij overigens een paar jaar eerder. 'Het jubileumfeest is wat dat betreft ietwat aan de late kant.

Late kant

De eerste Romeinen vestigen zich er namelijk in 16 voor Christus, waarna rond 10 voor Christus sprake was van Oppidum Batavorum, hoofdplaats en bestuurscentrum van de Bataven. Dat valt af te leiden uit muntvondsten in het centrum.' De oudheid van een stad laten afhangen van het moment waarop stads- of marktrechten zijn verleend, vindt Van Enckevort niet op zijn plaats. 'Nederland kent tal van steden Almere, Lelystad die zulke rechten nooit hebben gekregen. En toch kunnen ze zonder enige twijfel steden worden genoemd.' 

Brabers vindt het niet verstandig dat Nijmegen sociaal-wetenschappelijke argumenten hanteert om haar ouderdom de bewijzen. 'Dan kun je erop wachten dat andere steden gaan claimen dat ze van nog eerdere datum zijn. En dat terwijl je op historisch-juridische feiten onbetwist de oudste stad van Nederland bent.' Om nog een andere reden neemt de Numaga-voorzitter afstand van het claimen 2000 jaar stad te zijn. 'Welbeschouwd ontneem je de mensen die over honderd jaar leven het recht op een groot feest.'

Goochelen met jaartallen

De festiviteiten in het kader van 'Nijmegen 2000 jaar' gaan op 1 januari 2005 van start. Het is het derde jubileumfeest in nog geen 75 jaar tijd. De eerste keer was in 1930. Toen werd het 700-jarig bestaan gevierd, op basis van een middeleeuws charter uit 1230 waarin Nijmegen stadsrechten werden verleend. Vijfentwintig jaar later, in 1955, werd uitgebreid herdacht dat Nijmegen officieel 1850 jaar stad was. Heel 2005 staat in het teken van 2000 jaar stad.