Nog altijd is het een issue hoe CDA-leider Balkenende zijn PvdA-rivaal Bos in 2007 tijdens een verkiezingsdebat op de radio wegzette als een draaikont met de woorden ‘U draait en u bent niet eerlijk’. Het is de vraag of die uitspraak valt onder ‘spinnen’, een honkbalterm die aangeeft dat de werper de bal een zodanige draai meegeeft, dat hij effect krijgt.

Een direct betrokkene onthult in het boek van de communicatiedeskundigen Maarten Molenbeek en Chris Aalberts dat Balkenende die woorden tijdens de uitzending zelf bedacht heeft. Zelfs dat relatief milde Nederlandse voorbeeld van ‘spinnen’ is dus bij toeval ontstaan.

Rond het woord ‘spindoctor’ hangt een sfeer van handelingen die het daglicht niet kunnen verdragen. In het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten kunnen spindoctors politici maken of breken. Het succes van Obama is eraan te danken, Bush liep aan de hand van spindoctor Karl Rove en Tony Blair werd publiek ‘gepositioneerd’ door de zeer gewiekste Alistair Campbell.

Liegen en bedriegen wordt niet geschuwd, zoals blijkt uit onderzoek naar de Amerikaans-Britse oorlogsverklaring tegen Irak. Ook in Nederland beïnvloeden communicatieprofessionals en politici de beeldvorming weleens door op journalisten in te praten, nieuwsfeiten selectief naar buiten te brengen, geheime informatie te ‘lekken’ en een héél enkele keer tegen de heersende mores in privé-informatie over een politicus in de openbaarheid te brengen. Maar het blijft allemaal relatief keurig en braaf. In Nederland is spindoctoring ‘voor vrijwel niemand een dagtaak’.

Het is een wat teleurstellend einde van een interessante zoektocht naar de betekenis van ‘spin’ in politiek Den Haag. Na een literatuurstudie en tientallen interviews met uiteenlopende mensen uit het Haagse politieke circuit concluderen de auteurs van U draait en u bent niet eerlijk dat de CDA’er Jack de Vries als enige het predicaat ‘spindoctor’ verdiende, voordat hij staatssecretaris van Defensie werd. De onlangs - op grond van privé-informatie die in de openbaarheid was gekomen - afgetreden De Vries adviseerde premier Balkenende jarenlang en stond bekend als iemand die een katholieke scheet nog lekker kon laten ruiken in een gereformeerd gezelschap. Maar zijn rol als spindoctor was uitgespeeld toen hij zelf nieuws werd.

Kay van de Linde overkwam hetzelfde: hij regisseerde het publieke profiel van Rita Verdonk tot in de puntjes, maar verdween van het toneel toen zijn rol als souffleur publiek geheim werd. En zo blijft de macht bij journalisten liggen, constateren de auteurs.

Ook tijdens de huidige verkiezingsstrijd zullen er wel weer wat milde voorbeeldjes van twijfelachtige mediabeïnvloeding en bedenkelijke beeldvorming naar voren komen. Maar Nederlandse communicatieprofessionals en politici willen niet het stempel opgeplakt krijgen dat ze de media manipuleren. Er is hier geen ruimte voor spindoctors, in ieder geval nóg niet.

Will Tinnemans is publicist en mediatrainer

Maarten Molenbeek en Chris Aalberts, U draait en u bent niet eerlijk. Spindoctoring in politiek Den Haag, SDU Uitgevers, Den Haag, 2010, ISBN 978 90 12 13352 4, 167 PAGINA’S, € 37,10.