De klokkenluider heeft het gedaan
Fred Spijkers, achttien jaar geleden sloeg deze klokkenluider alarm bij het ministerie van Defensie, nog altijd voert hij een strijd om rehabilitatie:
'In mijn geval, maar ook in het algemeen, is het schadelijk voor een carrière om als klokkenluider op te treden. Wie in hiërarchische verhoudingen werkt, gaat onherroepelijk af. Een ministerie is gericht op overleven en de misvatting heerst dat de klokkenluider dat streven aantast. De ambtelijke leiding doet er alles aan om de minister politiek uit de wind te houden. Regels voor klokkenluiders helpen alleen in zo verre dat een ambtenaar tijdens een ontslagprocedure bij de rechter een stuk sterker staat. Dat helpt je carrière echter niet. Bovendien is mijn ervaring dat je als klokkenluider ook bij andere overheidsinstellingen niet meer binnenkomt.'
Jan de Wit, Tweede-Kamerlid voor de SP:
'Laat ik het zo zeggen: ik ken geen klokkenluider waar het goed mee is afgelopen. Tijdens de bouwenquête hebben we er nogal wat voorbij zien komen. Was het maar waar dat de procedures die begin dit jaar zijn ingevoerd voldoende bescherming bieden. Nadeel is dat een ambtenaar een misstand binnen de hiërarchische lijn moet aankaarten, wat niet goed is voor een objectieve behandeling. Daarom pleit ik ervoor dat er een volstrekt onafhankelijke instelling komt. Een soort ombudsman die verstand heeft van integriteit die de klokkenluider volledige bescherming biedt.'
Andries Vermeulen, landelijk commissie klokkenluiders gemeentelijke overheid:
'Ik wil een duidelijke scheiding aanbrengen tussen de situatie voor 1 januari en erna. Vanaf dit jaar moeten alle gemeenten een procedure hebben hoe met klokkenluiders wordt omgegaan. Het rijk kent overigens een vergelijkbare regeling. De procedure dient nadrukkelijk enerzijds tot doel te hebben de misstand te onderzoeken en anderzijds dat de klokkenluider geen nadelige gevolgen ondervindt. Wie er intern niet uitkomt kan nog naar de landelijke commissie, waar ik voorzitter van ben. Hoewel het openbare advies dat wij uitbrengen aan het gemeentebestuur niet bindend is, verwacht ik niet dat het terzijde wordt geschoven. Met ons advies willen we ook eventuele nadelige gevolgen voor de loopbaan tegengaan. Aan de andere kant kan ik me wel voorstellen dat het gevoel bestaat dat het aanzwengelen van een netelige kwestie, niet goed is voor het loopbaanperspectief. Dat heeft veel te maken met de voorbeelden uit het verleden, die dateren van voor de huidige regeling voor klokkenluiders.'
Peter Lasser, medewerker sociale zaken:
'Bij het aan de kaak stellen van misstanden gaat het er vooral om op wat voor toon dit wordt gedaan. In een gezonde situatie kan tijdig gestuurd worden bij misstanden. De verantwoordelijke leidinggevende ziet dit dan juist als goede feedback, die in sommige gevallen juist beloond moet worden. Als de problemen zo groot zijn dat deze overheersen in de sfeer binnen een organisatie, zal het moeilijker zijn om hierop in te gaan. Verantwoordelijken zullen zich dan al snel persoonlijk aangevallen voelen en de kritische medewerker kwijt willen.'
Ramona van der Linden verrichtte samen met Juliëtte Vermaas bij het Tilburgse onderzoeksinstituut IVA onderzoek naar klokkenluiders:
'Uit onderzoek dat we voor het ministerie van Sociale Zaken hebben uitgevoerd, blijkt dat zestig procent van de klokkenluiders binnen het bedrijfsleven gevolgen voor hun carrière heeft ondervonden. Zestien procent van alle klokkenluiders heeft zelf ontslag genomen, tien procent maakt geen promotie meer, negen procent zit ziek thuis, zes procent is overgeplaatst naar een lager niveau en vijf procent zit in een ontslagprocedure of is ontslagen. We hebben ook onderzocht waarom potentiële klokkenluiders geen melding van misstanden maken. Naast de angst voor negatieve gevolgen voor zichzelf, speelt ook de verwachting een rol dat er niets aan de misstand gedaan zal worden.'