'Politiek heeft geen status meer'

Onderzoek van de provincie Noord-Holland wijst uit dat 36 van de 65 gemeenten te maken hebben gehad met bedreigingen van bestuurders. Eerder bracht landelijk onderzoek van Capgemini al aan het licht dat één op de vijf lokale bestuurders vorig jaar slachtoffer was van bedreigingen. Martin de Jong, voorzitter CDA Amsterdam, windt er geen doekjes om: 'Het was lastig nieuwe raadsleden te werven. Mensen staan niet langer meer in de rij.

De Amsterdamse CDA-voorzitter wijt de teruglopende belangstelling deels aan het verhitte politieke klimaat. Vergeleken met vier jaar geleden, is het volgens hem heftiger geworden. Omdat de reacties zo fel kunnen zijn, let hij ongeacht het onderwerp steeds meer op zijn woorden. 'Je moet echt voorzichtig zijn, mensen ontploffen tegenwoordig erg snel', zegt De Jong. 'Neem alleen al de mails die je als bestuurder krijgt. Jee, als ik die hardop zou voorlezen Nee, aangifte heb ik nog niet gedaan, al adviseert de politie wel dat te doen. Ik schat dat die mensen niet honderd procent in orde zijn, niet voor rede vatbaar. Ik zeg: gestoord maar niet gevaarlijk.' 

Volgens Onno van der Vlerk, voorzitter PvdA Amsterdam, liggen vooral allochtone (kandidaats)raadsleden onder vuur. 'Op het internet wordt van alles over hen uitgestort', zegt hij. Ook hun zakelijke carrière loopt in een enkel geval gevaar. Hoewel het per stadsdeel verschilt, heeft zijn partij over de hele linie bezien toch voldoende kandidaten kunnen werven. 

Het CDA gaat nieuwe raadsleden expliciet waarschuwen hoe om te gaan met bedreigingen en verbaal geweld. Volgens Gerrit Voerman van het Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen (DNPP) vormen de bedreigingen aan het adres van bestuurders en de populistische benadering van de politiek een nieuw effect op de kandidaatstelling. 'Dat Fortunisten, Leefbaren en Peter R. de Vries er voortdurend op wijzen dat de politiek een inteeltachtige omgeving is, vergroot het aanzien van de politiek niet. De animo om er aan deel te nemen zal er zeker niet door worden vergroot', zegt hij.

'Politiek heeft geen status meer, zoals tien jaar terug', zegt De Jong. 'Het is niet sjiek meer. Het aanzien van de politiek is gedaald, terwijl de druk op de volksvertegenwoordigers steeds groter wordt', zegt hij. 'We hebben harder moeten zoeken dan voorheen. Ook de VVD heeft er last van. De SP heeft in een aantal deelgemeenten niet eens een lijst uitgebracht en de PvdA vervangt in de centrale stad de helft van hun raadsleden.' Dat de PvdA Amsterdam erin is geslaagd uiteindelijk redelijk veel nieuwe mensen te trekken, heeft volgens Van der Vlerk zeker te maken met het tijdig beginnen te scouten. 

Het moeilijk kunnen vinden van kandidaatsraadsleden was typisch een probleem dat speelde in plattelandsgemeenten. Steden, vooral de grote, hadden daar tot dusver weinig tot geen last van omdat de concentratie partijleden er nu eenmaal groter is. Dat het nu zelfs partijen in de hoofdstad parten gaat spelen, is voor Voerman een teken aan de wand. 'Het zou me niets verbazen als door bedreigingen dat relatieve voordeel in grote steden via de achterdeur verdwijnt', zegt hij.

In maart 2006 zal Voerman daar meer duidelijkheid over hebben. In opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken heeft hij dan onderzocht in welke gemeenten er problemen optreden bij de rekrutering en werving van kandidaten voor de gemeenteraadsverkiezingen. 'Vergeleken met ons vorige onderzoek, dat plaatshad eind 2001, is er sprake van een compleet andere situatie', aldus Voerman.