of 59080 LinkedIn

Hausse aan onervaren wethouders ‘heel riskant’ bij decentralisaties

Zoveel nieuwe wethouders dragen niet bij tot stabiele gemeentebesturen. En dat in een periode waar met man en macht moet worden gewerkt om de decentralisaties sociaal domein in en uit te voeren. Gemeenten kunnen zich geen blunderende wethouders dan wel bestuurscrisis veroorloven. 'Heel riskant’, stelt Mirko Noordegraaf, hoogleraar Publiek Management aan de Utrechtse School voor Bestuurs- en Organisatiewetenschap (Universiteit Utrecht).

De grote hoeveelheid onervaren wethouders die dit jaar aan de slag is gegaan, is ‘heel riskant’. Zeker met de decentralisaties jeugd, zorg en werk voor de deur. Goede ambtelijke ondersteuning is van groot belang en daarmee de rol van de gemeentesecretaris cruciaal.

Van de 1483 wethouders die na de raadsverkiezingen zijn benoemd, zijn er maar liefst 761 groentjes. Meer dan de helft van de lokale bestuurders zit dus voor het eerst op het pluche, blijkt uit onderzoek van kennisplatform voor het openbaar bestuur De Collegetafel in opdracht van Binnenlands Bestuur (zie BB nr. 17). En dat in een periode van fikse uitbreiding van het gemeentelijke takenpakket, dat bovendien met minder geld moet worden uitgevoerd. ‘Heel riskant’, stelt Mirko Noordegraaf, hoogleraar Publiek Management aan de Utrechtse School voor Bestuurs- en Organisatiewetenschap (Universiteit Utrecht). De risico’s bevinden zich volgens hem grofweg op twee vlakken: het nieuwe-wethouder-effect en de decentralisatie-operatie.

Nekslag

‘Als nieuwe wethouder is het ten eerste altijd moeilijk je te positioneren en grip krijgen op je dossiers.’ Dat gecombineerd met de ‘wankelheid van het wethouderschap’, zoals Noordegraaf het noemt, liggen er zeker voor onervaren wethouders talloze valkuilen en bananenschillen op de loer die hem of haar op een goed moment de kop kunnen kosten. ‘Het elan waarmee nieuwe wethouders beginnen, kan zich tegen hen keren.’ Als de nieuwbakken wethouder te snel en te veel tegelijkertijd wil, is er het gevaar dat hij − inhoudelijke − steken laat vallen. Ook kan, in de gretigheid om zaken voortvarend voor elkaar te krijgen, de gemeenteraad ‘vergeten’ worden. En een raad die zich tegen je keert, is meestal het begin van het einde, stelt Noordegraaf.

‘Grote projecten die tegenvallen, te innige of dubieuze relaties met verkeerde relaties kunnen eveneens leiden tot het noodgedwongen vertrek van een wethouder.’ Naast deze evidente oorzaken, stipt Noordegraaf indirecte en latente oorzaken aan. ‘Een wethouder struikelt dan niet over een uit de hand gelopen project, maar door een opeenstapeling van factoren en/of incidenten. Denk aan het niet scherp handelen in dossiers en ontmoetingen met de raad die niet lekker lopen.’ Deze sluipende en sluimerende zaken kunnen uiteindelijk de nekslag voor de wethouder betekenen. Hoewel Noordegraaf erkent dat dit iedere wethouder kan overkomen, komen volgens hem onervaren wethouders sneller in dergelijke situaties terecht.

Zoveel nieuwe wethouders dragen kortom niet bij tot stabiele gemeentebesturen. En dat in een periode waar met man en macht moet worden gewerkt om de decentralisaties sociaal domein in en uit te voeren. Gemeenten kunnen zich geen blunderende wethouders dan wel bestuurscrisis veroorloven. Dubbelriskant, zou je bijna zeggen.

Taboes
De risico’s in de combinatie van zoveel onervaren bestuurders en de ‘3D-operatie’ liggen met name op het vlak van culturen en belangen: twee van de drie dimensies die Noordegraaf onderscheidt in het wethoudermetier. De eerste dimensie is de functionele. ‘Wethouders hebben concrete opdrachten en projecten die ze in het kader van het collegeprogramma moeten uitvoeren. Ze moeten problemen oplossen.’ Dan heb je de culturele dimensie. ‘Als wethouder heb je te maken met een keur aan burgers, instellingen en ondernemers die allemaal eigen manieren van doen hebben, maar ook tradities kennen, taboes delen of clubjes vormen.’ Tot slot de belangendimensie. Wat een gemeente ook besluit en met wie de lokale overheid ook in zee gaat op welk beleidsterrein dan ook: altijd staan er belangen en posities op het spel. ‘Wethouders hebben, los van de inhoud, een complexe taak. Ze moeten coalities sluiten en het bestuurlijke spel spelen, te midden van partijen met agenda’s en reputaties, en in een open arena met college, raadsleden, burgers en pers. Het beheersen van het spel in die open arena is gecompliceerd. Vooral jonge en onervaren wethouders hebben niet zomaar het repertoire om dat bestuurlijke spel behendig te spelen.’

Contracten
Veel van die onervaren wethouders zijn de komende jaren wel verantwoordelijk voor de in- en uitvoering van de Wmo 2015, de Jeugdwet en/of de Participatiewet. En zullen ‘in alle heftigheid’ moeten acteren op de tweede en derde dimensie: cultuur en belangen dus. Denk aan het vormen van wijkteams met mensen van verschillend pluimage en bloedgroep, het inkopen van zorg bij instellingen met ieder hun eigen expertise én eigen cultuur, adviesbureaus die allemaal een voet tussen de deur proberen te krijgen, vakbonden en zorginstellingen die aan de bel trekken omdat bij uitblijven van contracten banen op het spel staan, burgers die bang zijn dat ze minder zorg krijgen. Noordegraaf: ‘In deze open arena, waar ook nog eens de schijnwerpers op staan gericht en waarbij tijdsdruk en budget de druk op de ketel nog eens verhogen, moet je behoorlijk wat ervaring hebben om je staande te houden.’

Als dat niet lukt, is dat voor de vallende of slecht functionerende wethouder in kwestie vervelend. Dat ‘relatieve risico’ weegt in de ogen van Noordegaaf echter niet op tegen de risico’s voor de burgers. Want als pak ‘m beet een wijkteam niet goed functioneert, kunnen kwetsbare burgers daar direct last van ondervinden.

Gemeentesecretaris
Om dit doemscenario te voorkomen of, anders gezegd, de risico’s zo veel mogelijk in te perken, ziet Noordegraaf een belangrijke rol voor de burgemeester en de gemeentesecretaris weggelegd. ‘De burgemeester kan zorgdragen voor de benodigde slagkracht in het college, zeker als die uit veel onervaren wethouders van ook nog eens verschillende politieke kleur bestaat.’ Naast de vele onervaren wethouders die aan de slag zijn gegaan, zijn er na de verkiezingen van maart ook veel breed samengestelde colleges gevormd. Maar ook de gemeentesecretaris moet vol aan de bak, want ‘goede ambtelijke ondersteuning is zeker bij onervaren wethouders van groot belang.’ Goede beleidsstukken en gedegen ambtelijke advisering kunnen eveneens het verschil maken.

Verstuur dit artikel naar Google+

Gerelateerde artikelen

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Reactie op dit bericht

Door Mevrouw Kiki (Kritische burger) op
Jonge intelligente wethouders kunnen heel goed worden begeleid door deskundige en integere ambtenaren.

Maar het gaat goed fout als bij de betrokken ambtenaren een pittig aantal integriteitssteken los zitten.
Of als niet alle hersens recht hebben liggen.

In de binnenstad van Groningen dreigt een enorm gebouw gebouwd te worden (Groninger Forum).

Een lading extreem valse rapporten verder en het feit is daar: 3 ministeries ( BZK, V&J en ILT) onderzoeken nu deze zaak.

De levensgevaarlijke valse rapporten hebben B&W, de Gemeentelijke Rekenkamer en de Groninger Brandweer glansrijk doorstaan.

De laatste hobbel bij BZK is de 'deskundige ambtenares' van minister R.Plasterk die na een aantal malen uitleg nog steeds niet het verschil tussen het tijdstip van leven en het tijdstip van dood begrijpt.

Iedereen moet zo snel mogelijk uit een brandende rokende ruimte: OMDAT men maar 30 seconde de adem in kan houden.
Bij langer verblijf in de ruimte STIKT IEDEREEN..

DAAROM moet men volgens Bouwbesluit (WET!!!) binnen 1 minuut uit een brandende ruimte zijn!

Maar volgens de 'deskundige' medewerkster van de verantwoordelijke minister R. Plasterk maakt het geen verschil of je binnen 1 minuut of binnen 1.5 minuut uit een brandende rokende ruimte bent.

Ze mag nu eerst gaan oefenen met een heet strijkijzer op een overhemd.
Wat ziet ze na 30 seconde, na 1 minuut en na 1.5 minuut?
Daarna mag ze zelf, in de vorm van 'Wedden Dat!? de drie verschillende ontruimingstijden (30 sec, 1 minuut, 1.5 minuut) oefenen in een afgesloten brandrook ruimte.

Ik ga er vanuit dat de 'deskundige'' ambtenares zeer binnenkort het stokje overgeeft aan een wel deskundige collega. Zo dat zij minister R. Plasterk niet in de problemen..

Mevrouw Kiki
.





Door Niels op
Wat is nu eigenlijk de portee van dit verhaal? Het is moeilijk en er zijn risico's? Dat lijkt me geen nieuws.
Door Toine Goossens (Toezichthouder gedrag en moraal) op
Ik maak mij al langer grote zorgen over de kwaliteit en de integriteit van de gemeentelijke besluitvorming. Het richten van de kritiek op 'groentjes' begrijp ik echter niet.

Mogelijk is er een zekere correlatie tussen de kwaliteit van de gemeentelijke besluitvorming en de vraag of wethouders al dan niet groentjes zijn. Er is in ieder geval geen enkel verband. Of beter gezegd: 'Er is geen enkel bewijs voor een verband'.

Een fout die zeer herhaaldelijk door sociale wetenschappers wordt gemaakt. Een fout die nog heel vaak zal worden gemaakt zolang de conclusies partijen in de discussies goed uitkomen.

Er is maar een weg. Gemeenten moeten zwaar inzetten op de kwaliteit en de integriteit van de bestuurlijke besluitvorming.

Lees de kwalificaties die gemeenten uitstorten over hun gemeentelijke rekenkamers en/of ombudslieden, zo ze die al hebben. Conclusie: Gemeenten staan op het gebied van kwaliteits- en integriteitsbewaking nog met beide voeten in het stenen tijdperk.

Door hans op
Dan vind er eindelijk echt bestuurlijke vernieuwing plaats is het weer niet goed. Volgens mij solliciteren wethouders al , bij de kiezers en hun partij.
Door nico op
ik vermoed dat alle grote systeemwijzigingen op zo'n moment worden doorgevoerd. Grote besluiten in de gemeenteraad worden bij voorkeur ook net voor de verkiezingen (de zomer ervoor doorgevoerd). Volgens mij geen toeval maar bewuste keuze. nieuwe politici hadden deze keuze vast niet durven maken. Daarnaast is het echte besluit genomen door de grote steden (G4) en VNG. Dat zijn uiteraard alleen ervaren politici. Dit besluit is al jaren door VNG gepushed. de volgende stap is vast een eigen belastinggebied.
Door Jannie op
In dit artikel had de nadruk beter op onhandige planning kunnen liggen: implementatie per 2015 terwijl er in het jaar daarvoor gemeenteraadsverkiezingen plaatsvinden. Het hoort nou eenmaal bij ons democratisch steksel dat wij eens per 4 jaar stemmen en er (dus) nieuwe wethouders aantreden.
Door Martin (-) op
De kiezers hebben bij de laatste gemeenteraadsverkiezingen gekozen voor andere partijen, andere wethouders. En die hebben ze nu.
Door Frans (belangstellende) op
De enige goede rol van de politiek is om vragen te stellen waarom hun gemeente nu nog zo achter zou lopen (de goeden vallen hier dus buiten). Dat kan vooral de ambtelijke top zich aantrekken. Dit dossier leent zich sowieso niet voor politisering. Beleidsstrategen grijpen de verkiezingen nu als excuus aan nu blijkt dat het dossier te lang in hun eigen onderste laatje hebben laten liggen. En zoals gebruikelijk kunnen "end of pipe" de lieden op de werkvloer alle verspilde tijd inhalen. Kind van de rekening: de zorgbehoevende. Maar goed, die snapt het toch niet, dus die hoeven we niet te vrezen.
Door A. Lewe op
Of het nu klopt of niet dat wethouders het (nog) niet aankunnen - toen over de transities werd besloten was bekend wanneer de gemeenteraadsverkiezingen zouden zijn. Daar is geen rekening mee gehouden in de planning van het proces. Erg dom!
Door sybren singelsma (ambtenaar EU) op
Daar oordeelt de kiezer wel over, niet een hoogleraar.