of 59054 LinkedIn

Ambtenaren huiverig om regels op te rekken

Ambtenaren zoeken te weinig “rek” in de regels, terwijl die er vaak wel is. Niet om burgers en andere belanghebbenden de voet dwars te zetten, maar omdat ze bang zijn voor beren op de weg. Dat zegt Boukje Keijzer, directeur van het adviesbureau 7zebra’s (‘een creatief realisatienetwerk’) en auteur van het recent verschenen ‘De regels en de rek’.

Ambtenaren zoeken te weinig “rek” in de regels, terwijl die er vaak wel is. Niet om burgers en andere belanghebbenden de voet dwars te zetten, maar omdat ze bang zijn voor beren op de weg.

Dat zegt Boukje Keijzer, directeur van het adviesbureau 7zebra’s (‘een creatief realisatienetwerk’) en auteur van het recent verschenen ‘De regels en de rek’. Keijzer onderkent het nut van regels. ‘Ze geven houvast en bescherming. Ze zorgen dat dingen niet uit de hand lopen. Maar soms belemmeren ze bij het vinden van oplossingen.’ In tijden van onzekerheid is de aanvechting om erop terug te grijpen groter en wordt de risicomijdendheid groter, terwijl de overheid juist zegt te willen snoeien in het regelbos.


Beren op de weg

In het boek dat Keijzer samen met collega’s van 7zebra’s schreef, maakt ze gebruik van de ervaringen van (gemeentelijke) ambtenaren en maatschappelijke initiatiefnemers. Het boek ontleedt ‘van hard naar zacht’ verschillende soorten regels: wetten, bestemmingsplannen, subsidiecriteria, handreikingen, verordeningen. ‘We hebben er veertien beschreven. Tegelijk noemen we veertien soorten “rek” die je kunt opzoeken als je echt iets voor elkaar wilt krijgen, van uitzonderingen maken tot en met context verbreden of zelfs regels afschaffen.’ Praktisch gezien bevat het boek per domein/beleidsterrein een overzicht van relevante regels. Plus een hoofdstuk over veelgehoorde “beren op de weg” die mensen er van weerhouden om de rek op te zoeken, met tips hoe je die kunt “verjagen”.


Hoofdbrekens

De overgang van een sturende of regisserende overheid naar een faciliterende kost ambtenaren hoofdbrekens, constateert sociaal psychologe Keijzer. Bijvoorbeeld in het sociale domein, waar zelfredzaamheid en eigen regie de norm zijn geworden. Omdat de praktijk daar nog volop in beweging is en nieuw terrein wordt betreden, treedt volgens haar vaak een soort verkramping op. Ambtenaren weten soms niet hoe ze op veranderende contexten en verschuivende rollen van overheid en samenleving moeten reageren, terwijl het hen aan goede wil vaak niet ontbreekt. Ze zijn ook vaak bedrevener in het vinden van ruimte voor “eigen” gemeentelijke projecten, dan voor initiatieven of verzoeken van buiten, en klampen zich extra vast aan (deel)regels als zo’n initiatief domein-overschrijdend is. Dan durven ambtenaren hun nek niet altijd uit te steken, omdat de zoektocht naar de “rek” zichtbaar wordt voor de buitenwereld en dan vertroebelt de integrale blik die er vaak wel is bij “eigen” projecten of initiatieven.


Beleidsvrijheid

Dat laatste frustreert creatieve oplossingen en innovatie, een constatering die ook Han Noten, voorzitter van de Transitiecommissie Sociaal Domein, onlangs deed in Binnenlands Bestuur. Noten bepleit dat professionals in sociale wijkteams en beleidsambtenaren meer gebruik maken van hun beleidsvrijheid, maar ziet vaak een omgekeerde beweging. De bescherming die de bureaucratie in het verleden bood, is weggevallen; uit angst in de fout te gaan, zoeken zij naar nieuwe vormen van veiligheid, door vast te houden aan (nieuw ontworpen) protocollen.


Protocol

Iets wat Keijzer onmiddellijk herkent. Het kan anders, volgens haar. In hun boek noemen de makers als voorbeeld een casus van een sociaal wijkteam, dat opereert zonder mandaat. ‘De teamleden mogen volgens het protocol bepaalde handelingen niet verrichten, maar doen dat wel, naar ieders tevredenheid. De leidinggevende komt er bij een tussentijdse evaluatie achter dat de protocollen niet overeenkomen met de gehanteerde werkwijze. Hij besluit de situatie te gedogen, tot de regels zijn aangepast aan de behoeften van de praktijk. Zo wordt de praktijk feitelijk gelegaliseerd.’

Verstuur dit artikel naar Google+

Gerelateerde artikelen

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Reactie op dit bericht

Door Hans (afdelingsmanager) op
Jammer genoeg, ook voor hen zelf, zijn er nog steeds te veel ambtenaren die voor elke oplossing weer een nieuw probleem weten te verzinnen.
Door C. van de Ven (Medewerker gegevens) op
Als je op een praktisch toepasbare manier over dit soort zaken wilt praten, dan moet men dat per beleidsgebied doen. In mijn werk (de basisregistratie adressen en gebouwen) zijn de vrijheidsgraden beperkt, vanwege de aard van de wet BAG en eigenlijk vooral omdat de gemeente in een informatieketen werkt.
Door beleidsadviseur op
De raad bepaalt de regels en het college stippelt het beleid uit. Ambtenaren hebben GEEN beleidsvrijheid, simpelweg omdat zij geen beleid kunnen vaststellen. Ambtenaren kunnen GEEN regels afschaffen omdat daar de democratische legitimiteit aan ontbreekt. Kortom: het democratisch bevoegd orgaan stelt de regels vast, gaat daarmee regelmatig de mist mee in (symboolwetgeving, niet werkbare regels etc) en wie krijgt weer de schuld? Ja de ambtenaar omdat die blijkbaar datgene voor elkaar moet kunnen krijgen wat de politiek al jaren niet meer lukt, zonder daarvoor de instrumenten te hebben en de bevoegdheden. Zijn de uitgangspunten van de trias politica zo diep weggezonken?
Hoe meer van dit soort onzin ik lees hoe rechtlijniger ik word. Hoe onderscheidt Nederland zich van een bananenrepubliek? Niet.
Door K. de Beer (specialist RO) op
Dit is oude wijn in nieuwe zakken. De eeuwige discussie tussen de rekkelijken en de preciezen. De indruk bestaat dat het een persberichtje is om een boekje aan te prijzen. Daar moet Binnenlands Bestuur eigenlijk niet in willen trappen.
Door Niels op
Goeie reacties van J. Verhoeven en Ad. Als je beide reacties bij elkaar voegt kun je zien waar het probleem zit dat Keijzer wil adresseren. Als we nu de oorzaak kunnen vinden van die cultuur of voorkeur - conflicthanteringsstijl (verworden tot cultuur) kunnen we er pas echt iets aan gaan doen.
Door Sander van Reedt Dortland (Interim Manager / Consultant ) op
'Tuurlijk vinden (ervaren) ambtenaren het lastig om de regels op te rekken. Ook daar zit een logica achter (niet dat dat een prettige boodschap is). Zie ons boek "De Overheid als Veelkoppige Leeuw" :-)
Door J. Verhoeven (Senior adviseur) op
Er is een duiding om naar de geest van de Wet en naar de letter van de Wet te werken. U mag me corrigeren, maar het lijkt er op dat het ambtenarenapparaat soms het lef niet meer heeft om deze ruimte op te zoeken. Terwijl een ondernemer of initiatiefnemer dit wel van haar verlangt.

Jurisprudentie heeft hierover 1 ding geleerd: als men de ruimte binnen de grenzen wil opzoeken, kan deze ook benut worden. Immers er bestaat voor een ambtenarenapparaat altijd een beoordelingsvrijheid.

De opmerking die in de comments gemaakt wordt dat de overheid wordt gezien als een commercieel bedrijf vind ik onterecht. Men kan zich ten minste er naar toe gedragen. Immers met een initiatief worden er leges betaald, dus mag een initiatiefnemer er van verlangen dat zijn verzoek, naast het belang van de omgeving, serieus wordt beoordeeld.
Door Ad op
De reacties geven precies aan waar het om gaat. Namelijk risico mijdend gedrag bij ambtenaren. De vraag is niet of ambtenaren in staat of bereid zijn resultaat gericht te handelen maar eerder hoe dit gedrag is ontstaan. Pas als je de oorzaak daarvan weet te elimineren krijg je ruimte. Die ruimte zal per beleidsterrein anders ingevuld worden, omdat we met een aantal algemene beginselen van behoorlijk bestuur te maken hebben. Maar de ruimte is er. Gebruik die dan ook maar en kijk waar het toe leidt.
Door Sandor op
Ambtenaren huiverig ?
Door p op
Als ik hwet artikel samne met de reactie van mw. Keijzer lees lijkt het alsof een ambtenaar meer aan politiek moet gaan doen. Als er een [politieke] wil is, is er een weg.
Is dat de rol van de ambetenaar? Nee. Wel moet hij kunnne anageven dat er ruimte is (of niet) en wat de risico's zijn.