of 59045 LinkedIn

Ambtenaar moet tegengas geven

De rijksoverheid is aan groot onderhoud toe. De huidige verticale organisatie staat de aanpak van complexe vraagstukken in de weg. De overheid moet zich transformeren naar een verbindende overheid, die responsiever functioneert. Dat adviseert Raad voor het openbaar bestuur (Rob) in het vorige week verschenen Sturen én verbinden.

De ‘oekaze van Kok’ was al afgeschaft, maar als het aan de Raad voor het openbaar bestuur (Rob) ligt, krijgen rijksambtenaren een grotere rol in het parlementaire proces. Ook moeten ze meer hun nek uitsteken. 

De rijksoverheid is aan groot onderhoud toe. De huidige verticale organisatie staat de aanpak van complexe vraagstukken in de weg. De overheid moet zich transformeren naar een verbindende overheid, die responsiever functioneert. Dat adviseert Raad voor het openbaar bestuur (Rob) in het vorige week verschenen Sturen én verbinden. Naar een toekomstbestendige Rijksoverheid. ‘Dat betekent niet dat sneller gereageerd moet worden op incidenten’, benadrukt Rob-voorzitter Jacques Wallage. ‘Het gaat om een overheid die openstaat voor dialoog en participatie, die in staat is te reflecteren op veranderingen en zich daarvoor de tijd geeft.’

Die omslag vraagt niet alleen een andere houding van politiek en bestuur, maar ook van ambtenaren en de – organisatie van de – rijksdienst. Na jarenlange reductie van de omvang, moet de aandacht worden verschoven naar verhoging van de kwaliteit van het ambtenarenkorps. ‘Het is tijd om via programma’s daarin weer te investeren, en dan in het bijzonder in het vergroten van competenties op het vlak van verbinden’, vindt de Rob.

Het organiseren van tegenspraak en kennisdeling is daarnaast cruciaal voor het goed functioneren van de rijksoverheid in veranderende tijden, benadrukt de Raad. Ambtenaren moeten zich veilig genoeg voelen om hun mening te geven over beleidsonderwerpen, ‘ook al is de boodschap die ze brengen een lastige en soms politiek ongewenst’, aldus het advies. Wallage: ‘Natuurlijk moeten politieke afspraken worden uitgevoerd, maar hoedt – meer dan nu het geval is – de professionele autonomie van de ambtelijke organisatie.’

Direct contact
Uit gesprekken die de Raad, ter voorbereiding van het advies, binnen de rijksdienst heeft gevoerd, kwam naar voren dat eenmaal gemaakte politieke keuzes welhaast heilig zijn en koste wat kost moeten worden uitgevoerd. Wat burgers en maatschappelijke organisaties vinden, wordt niet meer echt serieus genomen. ‘Dan ontbreekt de veiligheid waarin ambtenaren hun zorgen nog naar voren brengen en sluit de overheid zich als een oester’, aldus Wallage bij de presentatie van het advies aan minister Blok (Rijksdienst, VVD). In een eerste reactie stelde Blok lachend dat de ambtenaren om hem heen hem voldoende tegenspraak geven. Wel heeft hij zorgen of daar ook elders, ‘lager’ in de organisatie, ruimte voor is. ‘Ik hoor wel eens van vooral jonge ambtenaren dat die ruimte er niet is. Die moet er wel zijn. De cultuur moet zodanig zijn dat geen enkele ambtenaar angst heeft om de olifanten in de kast te benoemen.’ De Raad adviseert een protocol af te sluiten tussen de secretaris-generaal van de rijksdienst en het kabinet. Daarnaast moet een vertrouwenspersoon worden aangesteld waar ambtenaren die zich bekneld voelen, kunnen aankloppen.

Ambtenaren moeten een – informerende – rol krijgen in het parlementaire proces. ‘De kennis vande rijksdienst wordt dan beter gebruikt en de politieke discussie kan veel meer toegespitst plaatsvinden.’ De Rob gaat daarmee verder dan de afschaffing van de ‘oekaze van Kok’, die direct contact tussen ambtenaren en politici verbood. ‘Het is toch merkwaardig dat ambtenaren nu wel ex post kunnen worden gehoord in een parlementaire enquête, maar niet aan de voorkant van politieke besluitvorming’, stelt de Raad. In voortrajecten van beleid moeten ambtenaren in het parlement kunnen worden gehoord, waarmee de informatiepositie van Kamerleden wordt verbeterd. Dit moet wel onder ministeriële verantwoordelijkheid gebeuren. Door de bezuinigingen is de organisatorische en personele ontwikkeling van ambtenaren een ondergeschoven kindje geworden. Dit kan op termijn ‘fnuikend zijn voor de prestaties van de rijksoverheid. De Raad adviseert te investeren in vakmanschap en in het ontwikkelen van maatschappelijke sensitiviteit naast politieke sensitiviteit.

Verstuur dit artikel naar Google+

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Reactie op dit bericht

Door Hans Guldemond (directeur Veiligheid Advies Centrum Guldemond ) op
het is al een tijd geleden dat ik gereageerd heb op een artikel. Goed dat ik dit artikel onder ogen heb gekregen want ik ben er super enthousiast over. Al jaren ben ik van mening dat verzuiling en verzanding binnen het publieke domein zou moeten wijken voor vernieuwing. Nieuw bloed een kans geven en kan uitgroeien naar een nieuw beleidsysteem die recht doet aan de tijd waarin dit gevraagd wordt.
Door Ype Akkerman (Zzp) op
Ik vrees dat ik te oud ben om hoop te putten uit zo'n oubollig advies. Ik kom graag terug zodra er echt iets gaat veranderen. Dit soort adviezen zijn er niet om opgevolgd te worden, het Is werkverschaffing voor gewezen politici
Door Toine Goossens (Toezichthouder gedrag en moraal) op
In de samenvatting van het rapport doet de ROB vier aanbevelingen, die zij als volgt inleidt:

De Raad doet vier aanbevelingen om verbindend werken af te dwingen. De aanbevelingen zijn
gericht op het politieke domein, de rijksdienst, de wisselwerking tussen beide, en op het
veranderproces zelf.

Afgezien van het politieke domein hebben alle aanbevelingen betrekking op de vraag: ´Werkt het?´
Om die vraag te kunnen beantwoorden moet je natuurlijk organisaties en processen tegen het licht houden. Anders kun je geen nuttige conclusies trekken laat staan nuttige aanbevelingen doen.

Erg concreet is de ROB niet in haar rapport. Het lijkt erop dat zij aan de hand van dossiers die op TV en in dagbladen behandeld zijn, algemene conclusies trekt over hoe de rijksoverheid functioneert. Van enig inzicht in de werkelijke ontwikkelingen geeft de ROB geen blijk.
Zij maakt geen onderscheid tussen het (dis)functioneren van afzonderlijke ministeries als gevolg van het wel dan niet naleven van het Integraal afwegingskader voor beleid en regelgeving (IAK). Alles wordt over een kam geschoren. Erg wetenschappelijk is dat niet. Negeren dit rapport en daarna de ROB opheffen wegens gebrek aan toegevoegde waarde.*

De 2e kamer, reageerde na het rijksbreed invoeren van het IAK, dat dat programma, niet tot een inperking van de politieke vrijheid mocht leiden.

Dat is natuurlijk wel het directe gevolg van hoge kwaliteit en integriteit van bestuurlijke besluitvorming.
Hoe beter de voorstellen, hoe minder invloed de 2e kamer heeft; die voorstellen zijn immers al te uit en te na voorwerp van inspraak en externe inbreng geweest.

Zowel landelijk als lokaal beseffen politici niet welke invloed het kwaliteitsstreven op hun werk en hun directe inbreng zal hebben.


* Quote, pagina 5 voorwoord de ROB haar gebrek aan inzicht als volgt:
`Organisaties die te zeer op zichzelf zijn gericht, gesloten bestuurlijke huishoudingen, waar
zelfbewustzijn makkelijk overgaat in arrogantie, zullen die verbinding tussen verticaal en horizontaal
niet kunnen leggen. De rijksdienst zal van productorganisatie (wetten, nota’s en brieven aan de
Kamer) ook en meer een procesorganisatie moeten worden. Relevante partijen motiveren,
verbinden. Gezagvol grenzen stellen, zeker dat ook. Deze overgang naar de organisatie van het
proces als kerntaak is gegeven de maatschappelijke dynamiek geen luxe, maar noodzaak!`
Dat gebeurt dus al, alleen nog niet genoeg.
Door ambtenaar op
In mijn loopbaan heel wat gekke linkse plannetjes verijdeld, noem het tegengas.
Door Bert (Gemeenteambtenaar) op
Op 3 juli 2012 vroeg PvdA-senator Koole aan Minister Opstelten of het onderbrengen van de politie, in een nieuw kabinet, bij de Minister BZK een wetswijziging vraagt. NB: met de kennis van nu zéker niet zo'n gekke vraag...

Toen kwam er dit debatje. Dat tekent voor mij het relaas van de Rob. En overigens misschien ook wel een reden waarom het bij V&J gaat zoals het gaat:

"Wij hebben op het departement nul scenario's in die richting voorbereid. In de kring waarin ik verkeer, wordt op geen enkele manier aan deze mogelijkheid gedacht. Ik heb geen scenario's waarin precies duidelijk is welke juridische maatregelen wij moetennemen. Stel dat het wél gebeurt, stel dat het scenario dat wij ons niet kunnen voorstellen zich toch voltrekt. Dan wordt dat natuurlijk bekeken op zijn juridische merites. Dan wordt het op dat moment voortvarend door iedereen gevolgd. Ik zeg dit ook voor de Handelingen.

De heer Thom de Graaf (D66): Voor de Handelingen neem ik aan dat als de minister over "wij" spreekt, hij zichzelf bedoelt. Hij zal niet zijn ambtenaren bedoelen, want die kunnen zich van alles voorstellen, afhankelijk van de politieke meester.

Minister Opstelten: Het is mij op het departement waar ik leiding aan geef nog niet gebleken dat er voorbereidingen worden getroffen ...

De heer Thom de Graaf (D66): Dat komt omdat u ze dat niet vraagt.

Minister Opstelten: Nee, maar de verhoudingen zijn inmiddels zo, dat ik het ze niet eens meer hoef te vragen. Wat je wilt, komt er. Wat je niet wilt, gebeurt niet."
Door Toine Goossens (Toezichthouder gedrag en moraal) op
Ik ben het eens met Pierre.

Ik begrip de ROB ook niet goed. Het lijkt wel of zij het IAK, het Integraal Afwegings Kader, niet kennen. Met het IAK in de hand kunnen rijksambtenaren kwaliteit en integriteit van de bestuurlijke besluitvorming centraal stellen.
(Maatschappelijke) tegenspraak en alternatieven zijn een impliciete kernwaarde van het IAK.

De ROB zou natuurlijk wel kunnen concluderen dat politici zich niets van het IAK aantrekken en dat hun wil wet is. Dan komt de discussie namelijk op het niveau waar deze thuishoort.
Door Niels op
Eens met Pierre. Helaas blijkt de geschetste opgave nog moeilijker te worden nu het ambtelijk apparaat langzaam steeds kleiner aan het worden is. Inhoudelijk goede mensen haken af, voor mijn gevoel. Ook maak ik me zorgen over het politiceren van rekenkamers.
Door Pierre op
Als dit ook moet gaan doorwerken in gemeenten: bij de organisaties waar ik werk en gewerkt heb is er doorgaans in de ambtelijke top meer aandacht voor proces dan voor inhoud. Vakmanschap wordt soms gewaardeerd, maar meestal te weinig. Op directieniveau wordt evengoed politiek bedreven.

Echter sturing op iets plats zoals tijdige realisatie van doelen: ho maar.
Teveel tijd gaat zitten in procesmatig gedoe zoals het maken en bespreken van jaarplannen, waar bij de verantwoording aan het eind van het jaar nauwelijks meer wordt gekeken naar realisatie.

In maar heel weinig gemeenten zie ik dat colleges in een voorstel echt een keuze wordt voorgelegd met voors én tegens erbij. Wij adviseren u om te besluiten tot...... Conform.
Erg weinig zie je: college kiest voor optie b.
De top filtert daarmee alle vorm van kritiek/ tegengas eigenlijk er al uit. En vaak niet op basis van vakmatige kennis, maar op wat wel aardig / middle of the road lijkt.

Een politiek bestuur is een lekenbestuur, maar de ambtelijke organisatie glijdt daar inmiddels vaak ook naar af.

En ook is het waar dat wanneer je in bestuurlijke contacten eventueel te kritisch bent, je dat doorgaans in een personeelsgesprek op je brood krijgt. Maar ik ken ook voorbeelden van gemeenten waar een manager het gewoon verbiedt dat zijn medewerkers /adviseurs bij een wethouder aan tafel zitten. Op die manier wordt nooit een bestuurlijke antenne ontwikkeld.

Als je dat alles wilt doorbreken zul je als gemeentesecretaris of DG MT-leden moeten gaan beoordelen op ook inhoudelijke skills. Pas dan worden de medewerkers weer getriggerd om hun eigen werk ook goed en tijdig te doen. Want inhoudelijke kwaliteit moet overal in de organisatie zitten.

Politieke verantwoordelijkheid hoort echter wel bij een bestuurder te blijven. Een raadslid of kamerlid mag best contact hebben met ambtenaren, maar enige afbakening daarin is wel gewenst.
Die partijen hebben immers ook hun eigen ( dure) ondersteuning in de vorm van griffies en rekenkamers. Of ze die rol kwalitatief goed invullen?
Door B. Janssen (Ambtenaar) op
Weer zo'n nonsens artikel. Waar baseert deze meneer zijn verhaal op? De oekaze van Kok was (en is) een logisch gevolg van de verdeling van rollen. Ambtenaren bereiden voor en adviseren, politici beslissen en zijn POLITIEK verantwoordelijk. Wie dit soort onderscheid lichtzinnig wil afschaffen maakt van ambtenaren kanonnenvoer! Bedankt Wallage, denk eerst nog eens goed na over de opbouw van constutionele stelsel.

Vacatures

Van onze partners