of 59045 LinkedIn

House of Cards, spiegel voor macht en leiderschap

Reageer

Het nieuwe, vierde seizoen van de populaire serie House of Cards zal ongetwijfeld weer voor een confrontatie zorgen met de grenzen van het geweten. Onvermijdelijk wordt de kijker met zichzelf geconfronteerd: iedereen heeft een drijfveer in zich om macht te vergaren en vliegt wel eens uit de bocht, analyseert organisatiepsycholoog Oscar David.

Op 4 maart was het zover: Netflix presenteert seizoen 4 van haar meest bekende en alom geroemde serie House of Cards. Frank Underwood, vertolkt door Kevin Spacey, zal vanaf die dag de gemoederen weer bezig houden. Nu al is de hoofdrolspeler vereeuwigd: het Smithsonian Instituut in Washington heeft op 23 februari een portret van Frank Underwood toegevoegd aan haar National Portrait Gallery. Het schilderij van President Washington moest er tijdelijk voor wijken, maar dat had de museumdirectie er graag voor over.

 

Bloedambitieuze leider

Wie de eerdere seizoenen van House of Cards heeft gezien, is inmiddels meer dan bekend met Frank Underwood, simpelweg Frank. Genadeloos ambitieus gaat hem niks te ver zijn doel te bereiken en te behouden: het hoogste politieke ambt in Washington. Op zich moet dit een aansprekend uitgangspunt zijn voor iedere leider: zonder ambitie geen resultaat. Maar de wijze waarop Frank te werk gaat, jaagt velen de stuipen op het lijf. Zo werd tijdens aflevering 1 van het eerste seizoen al duidelijk hoe Frank het probleem van een aangereden hond voor zijn deur oplost: zonder medeweten van de eigenaar, doodt hij hem. Hiermee is de toon gezet. Wie hem tot last is, wordt genadeloos afgemaakt.

 

Koelbloedige moordenaar

Neem bijvoorbeeld de omgekomen Peter Russo, de democraat uit Pennsylvania en kandidaat gouverneur. De officiële versie van zijn dood is zelfmoord door koolmonoxide vergiftiging. In werkelijkheid is hij door Frank omgebracht. Frank heeft een kandidaat in gedachten voor de vacant gekomen kandidatuur: de vicepresident. Na verleiden en manipuleren door Frank besluit hij zijn positie op te geven om zelf mee te dingen naar het gouverneurschap. Hierdoor kan Frank zijn plaats als VP overnemen. Maar daar blijft het niet bij. De volgende moord waar de kijker getuige van is, betreft Zoë, een journaliste met wie Frank enige tijd een affaire heeft gehad. Wanneer blijkt dat ze te veel belastende informatie over de moord op Peter Russo heeft, gooit Frank haar voor de metro.

 

Ons reptielenbrein wil macht

Macht is fascinerend. Diep in iedere hersenpan zetelt het reptielenbrein dat wil domineren en bepalen. Maar we willen ook dat leiders integer zijn en hun macht niet misbruiken. De juiste nuance hierbij is vaak moeilijk te vinden. Ergens denken we allemaal zwart-wit. Of het nu gaat om politici of top managers: we gaan maar al te makkelijk uit weer uit van het ‘good guy’ en de ‘bad guy' scenario. De dader wordt op die manier buiten ons zelf geplaatst. Zelf blijven wij, en onze vrienden en dierbaren, zodoende buiten schot. House of Cards bevestigt het beeld dat macht en machtsmisbruik dicht bij elkaar liggen en op gespannen voet staan met integriteit. De serie maakt het de toeschouwer echter niet makkelijk bij het in stand houden van het zwart-wit beeld: Frank is niet louter slecht, en de kijker niet uitsluitend goed.

 

Sympathiek

Of we willen of niet, en hoezeer we het gedrag van Frank ook afkeuren, we gaan ook met hem sympathiseren. De makers van de serie hebben een geniale vondst hiervoor bedacht: geregeld spreekt Frank tijdens de serie vertrouwelijk met de kijker en deelt hij zijn gedachten en gevoelens, als ware de kijker zijn vriend, collega of coach. Medeplichtig wordt de kijker niet, maar als vertrouweling van Frank zijn we op zijn minst betrokken. Onvermijdelijk wordt de kijker hierdoor met zichzelf geconfronteerd: voor de persoon Frank krijgen we sympathie, terwijl we zijn gedrag afkeuren.

 

Spiegel voor leiders

Daarmee overstijgt House of Cards het gebruikelijke scenario van de boef en de held. Goed en slecht komen bij elkaar, en daarmee komt de serie angstvallig dichtbij ons eigen leven: iedereen heeft een drijfveer in zich om macht te vergaren en vliegt wel eens uit de bocht. Leiders zitten altijd met het dilemma of, en zo ja wanneer, het doel de middelen heiligt. Frank is daarin grenzeloos. Niets menselijks is hem vreemd, of het nu om manipulatie, verleiding, chantage of moord gaat. Maar waar ligt de grens? En hoe zit dat bij leiders?

 

3 vormen van macht

Ik onderscheid drie vormen van macht: macht 1.0 leiderschap, macht 2.0 leiderschap en macht 3.0 leiderschap.

  1. Frank valt onbetwist in de categorie 1.0: deze vorm van macht is de macht van de sterksten ofwel survival of the fittest. Het is de instinct gedreven macht waarbij het doel is boven op de apenrots te komen, ongeacht de prijs. Het is een vorm van macht die snel tot corruptie leidt, omdat er geen ander doel is dan de eigen ambitie.
  2. Macht 2.0 leiderschap gaat uit van checks en balances. Het zijn de leiders die regels maken, zich eraan houden en anderen erop controleren. Het is een correcte en nuttige manier van leiderschap die corruptie voorkomt, maar in de regel weinig innovatief is.
  3. Macht 3.0 leiderschap is gebaseerd op waarden die een groter belang dienen. Het gaat niet over ‘power over’ maar om de macht iets tot stand te brengen in verbinding met de omgeving, oftewel de ‘power to’.

 

Niemand is een onbeschreven blad, iedereen doet wel eens iets, of laat iets, wat je bij nader inzien een volgende keer anders zou doen. Ook seizoen 4 van House of Cards zal weer een confrontatie worden met de grenzen van het geweten. Voor leiders is Frank een spiegel om te reflecteren over integriteit en macht en hoe daar vervolgens zelf mee om te gaan.

Oscar DavidOscar David is kerndocent van het TIAS Senior Executive Program, het programma voor ambitieuze senior professionals. Deelnemers worden uitgedaagd om het maximale uit zichzelf te halen op het gebied van leiderschap, strategie, governance en organisatie.

 

Wilt u groeien als inspirerend leider? 

Bent u benieuwd hoe het TIAS Senior Executive Program u kan helpen om te groeien als inspirerend leider met betrokken en verantwoord beleid voor uw onderneming?

 

Lees meer over dit programma of meld u online aan.

Verstuur dit artikel naar Google+

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Contactgegevens

Afbeelding

Warandelaan 2, Tias Building

5037 AB Tilburg

T 013 466 86 00

www.tias.edu

Afbeelding

Afbeelding

Meer nieuws

Afbeelding

Afbeelding

Whitepapers

Persoonlijk studieadvies

Wilt u weten welke opleiding het best bij u past?

Onze programma-adviseur Esther van Zijp bespreekt graag uw ambities en doelstellingen met u.

 

013 466 86 41 / e.vanzijp@tias.edu