of 59236 LinkedIn

Leergang Nieuwe Lokale Democratie

Maatschappelijke democratie en burgerschap. Democratie moet opnieuw wortelen
Reageer

Zo’n twee jaar terug constateerde het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) dat de traditionele vormen van institutionele representatie inmiddels veel van hun vanzelfsprekendheid verliezen, terwijl nieuwe vormen van legitieme en effectieve vertegenwoordiging niet eenvoudig te vinden zijn. Kim Putters, directeur van het SCP, wijst in dit verband op het fenomeen maatschappelijke democratie: ‘democratie, zowel landelijk als lokaal, wordt te vaak verengd tot de politieke democratie, terwijl juist de maatschappelijke democratie als complement en tegenwicht nadrukkelijker nodig is’. Hiermee doelt Putters op de inspraak, betrokkenheid en zeggenschap van burgers over en in maatschappelijke verbanden. Denk hierbij aan buurten, wijken, instellingen en organisaties. Het thema maatschappelijke democratie staat dan ook centraal in het rapport van de Commissie Toekomstgericht Lokaal Bestuur. Volgens de commissie is één van de voorwaarden actief burgerschap. Waar hebben we dat eerder gehoord?

Democratie moet opnieuw wortelen

Dat er volgens de commissie Toekomstgericht Lokaal Bestuur veel aan de hand is, blijkt wel uit het feit dat ze haar rapportage een ‘oproep’ noemt. De centrale vraag die de commissie stelt, is of de inrichting van ons bestuurlijk systeem effectief genoeg is om de huidige maatschappelijke opgaven aan te kunnen. Antwoord: er is reden tot zorg, met name daar waar het het politieke en democratisch functioneren van het lokaal bestuur betreft. Zo noemt de commissie als hedendaagse negatieve verschijnselen onder meer: minder vertrouwen in de politiek, maatschappelijk debat op basis van issues, groeiend maatschappelijk onbehagen en rauwe vormen van protest. Mechanismen van verbinding en consensusvorming vindt de commissie van belang om het tij te keren, net als het benadrukken van de erkenning van de rechten van iedere burger en het samenbrengen en -houden van burgers in een samenleving waar iedereen mee kan doen. Democratie zal dus opnieuw moeten wortelen in de samenleving.

 

Burgerschap

De commissie benadrukt in dit verband het belang van burgerschap en noemt dat ‘een ambt dat staat of valt met het vermogen je deel van een geheel te voelen, en je daar ook verantwoordelijk voor te weten’. De term ‘burgerschap’ doet echter sterk denken aan het concept Andere Overheid waarbij zo’n vijftien jaar geleden al – vanuit het gedachtengoed van de civil society – werd gesproken van een ‘eigentijds concept van burgerschap’: een burger die zelfredzaam, mondig en betrokken is, hetgeen zich uit in maatschappelijke zelforganisatie en initiatieven. Deze beschrijving van de ‘ideale burger’ – gevat in de term burgerschap – lijkt op de ideale burger anno nu, maar toch is er een groot verschil. Dat verschil zit vooral in de aanleiding om de burger hier op aan te spreken.

 

Kerntaken van de burger

Ten tijde van Andere Overheid was het de overheid die vond dat ze er nogal alleen voor stond, en dat burgers zelf meer verantwoordelijkheid zouden moeten nemen. De samenleving moest als het ware uit de luie stoel komen en worden geactiveerd. Het motto van het kabinet was ‘Eén voor allen, allen voor één’. De gedachte was dat de overheid zich meer zou gaan terugtrekken op haar kerntaken. De ‘civil society’ moest zo’n 15 jaar geleden als het ware worden geactiveerd.

 

In deze tijd ligt dat heel anders. De actieve burger van nu is zich juist meer ‘aan het opdringen', waardoor juist de overheid wordt geactiveerd om hiermee om te gaan. 180 graden gedraaid dus: het lijkt er op dat de overheid de inwoners nu juist vraagt zich te gaan richten op de kerntaken van de burger. Niet langer de reaguurder uithangen en via de sociale media  allerlei rauwe meningen de wereld in sturen, maar tolerantie, dialoog, inclusie, respect, en meer van dergelijke termen van de commissie Toekomstgericht Lokaal Bestuur.

 

Burgerschap

Maurice de Hond probeerde dit in het TV-programma Pauw in november 2016 te duiden door erop te wijzen op dat er sprake is van een verticaal overheidssysteem ‘dat horizontaal helemaal wordt weggeslagen’ als gevolg van de totale verandering door de opkomst van internet. Hij doelde daarmee op de digitalisering en opkomende informatiesamenleving, die vragen om een andere manier van (be)sturing dan het traditionele systeem. De Hond beschrijft in dit verband het gevoel van burgers die ‘geen grip meer hebben’ op wat er gebeurt omdat ‘het systeem die grip niet organiseert’.

 

En dat laatste levert interessante vragen op over burgerschap. Hoeveel grip wil de burger eigenlijk hebben en hoe zou dat geregeld moeten worden, en door wie? Voor wie dit soort vragen interessant vindt om over na te denken, over te discussiëren en om aan te werken, is er de leergang Nieuwe Lokale Democratie.

 

Voor meer informatie kijk op www.publiekacademie.nl/leergangnieuwedemocratie

Verstuur dit artikel naar Google+

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Contactgegevens

AfbeeldingPubliek.nl

Atoomweg 50

3542 AB Utrecht

030-3070340

www.publiek.nl

info@publiek.nl

Meer nieuws

Afbeelding

Onze bloggers