De politiekorpsen worstelen met de nieuwe Aanwijzing rechtsbijstand politieverhoor van het Openbaar Ministerie. Sinds april mogen gearresteerde verdachten eerst een advocaat spreken voordat ze worden verhoord. Jongeren tot 18 jaar kunnen zich bovendien tijdens het verhoor laten bijstaan door hun raadsman.

De nieuwe regels leiden tot meer bureauwerk voor politieagenten. Ze moeten na een arrestatie meer formulieren invullen en ze moeten vooral lang wachten op de komst van een advocaat voordat ze het verhoor kunnen beginnen. De wachttijd loopt regelmatig op tot 2 uur, de maximumtijd die een advocaat heeft om zich naar het politiebureau te spoeden.

De gedwongen pauze tussen arrestatie en verhoor frustreert het politiewerk. ‘Het kost veel tijd en houdt agenten van de straat’, constateert Imca van Dijk van het politiekorps Brabant Zuid-Oost. De Eindhovense burgemeester Rob van Gijzel, tevens regionaal korpsbeheerder, uitte daarover zijn zorgen in een recente gemeenteraadsvergadering. Politiewoordvoerder Van Dijk: ‘De nieuwe regels maken de politie nogal afhankelijk van advocaten.’

De Nederlandse Orde van Advocaten signaleert ‘nog veel aanloopproblemen’ voor de tweehonderd piketadvocaten die op een gemiddelde dag de politiebureaus afreizen. De advocaten reageren vaak laat op een oproep, sommigen laten het zelfs helemaal afweten en op drukke momenten staan onvoldoende invallers paraat.

Volgens Orde-woordvoerder Robert Veldhoen staan de advocaten soms ook voor een onmogelijke opgave. Zo moeten de advocaten om veiligheidsredenen op diverse politiebureaus hun mobieltje inleveren, waardoor ze nieuwe oproepen van andere bureaus onmogelijk kunnen beantwoorden.

Permanent

De oplopende frustraties zijn de afgelopen weken besproken in diverse overleggen tussen de politiekorpsen, het Openbaar Ministerie, de Nederlandse Orde van Advocaten, de Raad voor Rechtsbijstand en het ministerie van Justitie. Deze partijen hebben nu afgesproken dat de komende maanden meer piketadvocaten zullen worden ingeroosterd en dat het werk beter zal worden verdeeld.

Ook worden slecht functionerende piketadvocaten tot beterschap gemaand. Als een advocaat na een eerste waarschuwing opnieuw een oproep negeert, kan deze voortaan voor een half jaar van de piketlijst worden geschrapt, wat hem veel inkomsten scheelt. De betrokken partijen zoeken bovendien gezamenlijk naar structurele oplossingen.

De permanente aanwezigheid van een advocaat op elk politiebureau zou zo’n oplossing kunnen zijn. Dit concept wordt tot 1 december beproefd op een politiebureau in Utrecht en in een arrestantencomplex in Houten. Ook een van de Amsterdamse bureaus krijgt binnenkort een vaste advocaat. Een vergelijkbare proef in Capelle aan den IJssel is echter na enkele maanden alweer stopgezet, omdat de twee vaste advocaten daar te lang tegen te hoge kosten op verdachten zaten te wachten.

Jeugd vaker voor rechter

De tussenkomst van een advocaat heeft tot gevolg dat meer jongeren in het strafrechtelijke circuit terechtkomen. Voorheen werden jaarlijks 20 duizend jonge vandalen, dieven en onruststokers linea recta voor een taakstraf naar het bureau Halt gestuurd. Nu gaan de meeste jongeren eerst in gesprek met een advocaat. Een groeiende groep weigert vervolgens een bekentenis en verliest daardoor toegang tot het relatief milde Halt-traject.

Het ministerie van Justitie belegt binnenkort met alle betrokken partijen een zogenoemde expertmeeting om deze trend te keren. Ook gaan de 18 Halt-bureaus de piketadvocaten beter informeren over de voorwaarden en voordelen van het Halt-traject, meldt Marja Weijdema, communicatie-adviseur bij Halt Nederland. Bovendien onderzoeken justitie en politie of advocaten vaker ‘s avonds kunnen worden ingezet, zodat kan worden voorkomen dat jonge verdachten ook na een relatief klein delict de hele nacht in een politiecel op een advocaat moeten wachten.

Salduz-arrest

De Aanwijzing rechtsbijstand politieverhoor van het college van procureurs-generaal van het Openbaar Ministerie is sinds 1 april 2010 de praktische uitwerking van wat zowel onder juristen als politiemedewerkers ‘het Salduz-arrest’ is gaan heten. De 17-jarige Yusuf Salduz werd in 2001 in Turkije gearresteerd voor zijn deelname aan een wilde demonstratie. Hem werd bij het politieverhoor ten onrechte een advocaat onthouden, stelt het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in een arrest van 27 november 2008.