of 59045 LinkedIn

'Overheid heeft te weinig oog voor ambtenaar die flexibeler wil werken'

Ook overheden moeten op termijn meer met flexibele contracten gaan werken, of z nu willen of niet. Een vast contract voelt voor de moderne, zelfbewuste medewerker als een keurslijf. ‘Wil je straks goede mensen hebben, dan moet je als organisatie daar rekening mee gaan houden’,  stelt de Leidse hoogleraar internationaal arbeidsrecht Paul van der Heijden.

Of ze willen of niet, ook overheden moeten op termijn meer met flexibele contracten gaan werken. Een vast contract voelt voor de moderne, zelfbewuste medewerker als een keurslijf. ‘Wil je straks goede mensen hebben, dan moet je als organisatie daar rekening mee gaan houden.’

Aan het woord is de Leidse hoogleraar internationaal arbeidsrecht Paul van der Heijden. Volgens Van der Heijden, tevens voorzitter Bestuur Leerstoelen van het CAOP, houden overheden in hun personeelsbeleid en -planning te weinig rekening met de algemene trends in de samenleving. Met name voor de behoefte aan flexibilisering van de contracten op de arbeidsmarkt hebben ze een blinde vlek.

 

Volgens de hoogleraar is er sprake van een polarisatie op die arbeidsmarkt, waarbij de topkaderbanen en de banen voor de laaggeschoolden aan de onderkant blijven. ‘Het vuilnis moet worden opgehaald’, zegt hij. ‘Maar de middenkaderbanen vallen grotendeels weg.’ Daar zal een oplossing voor moeten komen.

 

De tweede trend is die van de flexibilisering van de arbeidsmarkt. Het aantal vaste contracten neemt al zo’n twintig jaar af. Tegelijk neemt het flexwerk enorm toe in de vorm van nulurencontracten, uitzendwerk en parttimers. ‘Een derde van de werkgevers trekt zzp’ers aan. Intussen zijn er één miljoen zzp’ers – dan heb ik het over mensen die hun diensten aanbieden die voorheen in dienstverband werden verricht – in ons land en werkt nog maar 68 procent met een vast contract. Let wel, in 1980 was dat nog 89 procent! Die verschuiving van vast naar flex zie je vooral in het bedrijfsleven. Bij de overheid is het minder, afhankelijk van waar je kijkt. Bij Defensie zijn contracten voor bepaalde tijd namelijk heel gewoon. Kijk je naar de hele overheid, dan is het percentage vaste contracten volgens CBS-cijfers 82’, aldus Van der Heijden.

 

Het arbeidscontract zoals wij dat kennen, is niet van alle eeuwen. Welbeschouwd is het zo’n honderd jaar oud. Een gevolg van de industrialisering. ‘Daarvoor werkte iedereen op het land, als een soort van dagloner. Het is een typisch 20e-eeuws ding. En onderwijl is het arbeidscontract hard op zijn retour. Niet alleen in Nederland, maar wereldwijd’, zegt de hoogleraar.

 

De oorzaken zijn enerzijds economisch. ‘Vaste arbeid is te duur geworden. De arbeidskosten zijn de afgelopen vijf jaar 12 procent gestegen. Als werknemer koop je daar niets voor, want de reële lonen zijn in datzelfde tijdsbestek 12,5 procent gedaald. Dat verschil gaat naar staat om daar te worden herverdeeld. De arbeidskosten lijken in die zin erg op de benzineprijs. Van de 1,80 euro die een liter kost gaat 1,15 naar de belasting. De arbeidskosten als ziektekosten en pensioenafdrachten zijn voor een belangrijk deel voor rekening van de werkgever. Die torenhoge kosten vormen voor het bedrijfsleven een belangrijke incentive voor flexibilisering.’

 

Tucht

Bij de overheid ontbreekt die drijfveer. Ten eerste omdat daar volgens Van der Heijden ‘de tucht van de markt’ ontbreekt. ‘Er is budget en dat geef je uit’, zegt hij. ‘In het bedrijfsleven moet het eerst worden verdiend.’ Een extra rem op de ontwikkeling richting flex is de hoge mate van vergrijzing – 55 procent van het personeel is ouder dan 45 jaar –  en de door bezuinigingen noodzakelijk geworden personeelsreductie. ‘Die arbeidsmarkt zit compleet vast. Er komt niets meer bij. Mijn inschatting is dat het zeker nog tien jaar gaat duren voordat er beweging in de zaak komt.’

 

Waar de overheid tot in lengte van jaren ongevoelig blijft voor tucht van de markt, geldt dat waarschijnlijk niet voor een andere kracht van buiten: druk van de individuele werknemer. Het kan volgens Van der Heijden niet anders dan dat die ook de overheid gaat beïnvloeden. ‘Steeds meer individuele werknemers willen zo flexibel mogelijk zijn. De zelfbewuste burger/medewerker wil zelf kunnen bepalen wanneer en hoe lang hij werkt en in welk deel van zijn leven hij wat doet. Die sociaal-culturele trend wordt een grote stimulans voor nog verdere stijging van het aantal zzp’ers. Daar zal de overheid, of ze nu wil of niet, ook op moeten gaan inspelen. Wil je als werkgever goede mensen hebben, houden of krijgen, dan moet je daar in je personeelsbeleid rekening mee gaan houden. Als je gewoon als goed werkgever mee wilt blijven doen, dan moet je tegemoet komen aan de trend.’

 

Dat vaste arbeidscontract of die vaste aanstelling, zijn niet meer en niet minder dan overblijfselen van een 20e-eeuws regeling. Een centraal punt waaraan in ons land alles is en wordt opgehangen, een spil waarom het hele stelsel draait: hypotheek, huurcontract, vakantiegeld. ‘Een vast contract is het walhalla. Het grootste voordeel ervan is de bescherming die het biedt. Daarom is het een hebbedingetje’, zegt Van der Heijden. ‘Alles is geregeld, het bedje gespreid.’ De verschillen tussen los en vast zijn te groot. ‘Voor zzp’ers is niets geregeld. Dat is een woestijn.’

 

Omdat de trend van flexibilisering zal doorzetten, gaan andere contracten volgens hem de voorkeur verdienen. Werkgevers zouden er goed aan doen niet langer het arbeidscontract centraal te stellen, maar een breed begrip van arbeidsrelaties. Iedereen die werk aanbiedt, valt onder die kring. ‘Ons arbeidsbestel is in de 20e eeuw geconcentreerd rond het vaste arbeidscontract. Dat arbeidsbestel is langzaam maar definitief gekanteld, vooral doordat flex en zzp een grote omvang hebben gekregen ten koste van dat vaste contract. Dat is onomkeerbaar. Daarom kunnen we in het vervolg beter de arbeidsverhouding centraal stellen, een breder begrip, waarin flex en zzp zijn begrepen. Dat is een echt kantelpunt, zo je wilt revolutie, in ons denken over werk. Vervolgens moeten we vaststellen welke niveaus van bescherming we voor welke groepen waar – in de wet of de cao bijvoorbeeld – willen vastleggen.’

 

Bescherming

Hoeveel kosten er aan zo’n arbeidsverhouding verbonden zijn, hangt af van welk niveau van bescherming je wilt bieden aan de diverse leden van die kring. ‘Je kunt verschillende lagen aanbieden. Zeker is dat topbescherming voor iedereen te duur is.’

 

De normalisering van de arbeidscontracten van ambtenaren, waarmee hun vaste aanstelling komt te vervallen, vormt in zijn ogen een eerste stap in de richting van flexibilisering. ‘Er is geen enkele reden om daaraan vast te houden. Waarom zou je zo ingewikkeld doen? Maar het volgende noodzakelijke politieke antwoord op de trend van flexibilisering is onvoldoende. Wat minister Asscher [Sociale Zaken/red] vooral probeert, is om flex buiten de deur te houden. Maar dat gaat niet gebeuren.’

Verstuur dit artikel naar Google+

GERELATEERDE ARTIKELEN

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Reactie op dit bericht

Door Bert (zzp'er) op
@Bob Proper,,,,,,nee, dat is niet juist. Als je als zelfstandige bijstand aanvraagt, dan ben je verplicht om jouw KvK-inschrijving in te trekken. Het gaat me er niet om, dat opdrachtlozen geen uitzendwerk kunnen doen o.i.d. Waarom niet? Juist zelfstandigen weten dat je zelf je geld moet verdienen, en daar hoort een tegenprestatie bij als je bijstand aanvraagt. Waar het me om gaat is die verplichting om die KvK-registratie te beëindigen, want daarmee zegt de Socials Dienst: "u moet in loondienst en mag niet meer zelfstandig zijn". Ik begrijp wel, dat loondienst met bijbehorende zekerheden gemakkelijker te bevatten is voor die Dienst, maar waarom zou een zelfstandige, die het tij tegen heeft, niet, naast het verlenen van die tegenprestatie waar jij het over hebt, toch ook niet mogen proberen om zijn zelfstandigenbestaan weer rendabel te maken? Daar wringt mij de schoen.

Dat heeft niets met mooie auto's te maken, want zelfstandigen, die aan willen kloppen bij zo'n regeling, hebben al lang geen mooie auto meer.

Tot slot, dat gemeenten onnodige projecten zouden starten is niet de schuld van zelfstandigen, die daarin emplooi vinden, maar van de gemeenten die daartoe besluiten. Jij zet de wereld wel heel erg op zijn kop als je zelfstandigen verwijt dat ze een klus aannemen bij een gemeente in een project, dat in jouw ogen onnodig is. Stort hij jouw salaris terug als jouw werkgever jou dingen laat doen, die in jouw ogen onzinnig zijn?
Door niels van den berg (medewerker gemeente) op
Dit soort verhalen is volgens mij gewoon strategie voor het rijp maken van de geesten. De heer van der Heijden is volgens mij ingehuurd door de werkgevers. Behoudens de hele goede mensen, ken ik niemand die blij is met onzekere en flexibele contracten. Zeker mensen met kinderen hebben behoefte aan een mate van zekerheid. Al is het maar voor de hypotheek.

Zoals economie tegenwoordig gedefinieerd wordt, is het een geldsaldo. Niet het belang van de mens. Volgens mij gaat de economie juist over mensen. Deze manier van denken past in het fenomeen dat de economie groeit, maar dat de banen afnemen. We lopen een dogma achterna op grond waarvan Rutten c.s. hun nachtwakerstaat opbouwen.

Door Ed van Ooijen (emeritus docent staats- en bestuursrecht) op
@ Bert

Bijstand aanvragen is voor iedereen vernederend, want de sociale dienst is een girogluurder in optima forma. Alles moet op tafel komen en iedereen valt overeenkomstig artikel 1 van de Grondwet onder hetzelfde doorlichtende regime. Er hebben zich in de loop der tijden heel wat drama's afgespeeld door frustraties van cliënten. In één van de gemeenten waar ik heb gewerkt sprong ooit een man met een honkbalknuppel over de balie en sloeg - volledig door het lint gegaan - alles kort en klein. En dat voor iedereen sollicitatieplicht geldt, dus ook voor failliete ZZP 'ers valt gewoon onder de algemene beginselen van behoorlijk bestuur, te weten het gelijkheidsbeginsel. Gelijke monniken (want bijstandsbehoeftig), gelijke kappen.
Door Bob Proper (gebouwenbeheerder) op
@Bert Ik wilde alleen nog maar even de reacties lezen, maar jouw reactie triggert me tot het plaatsen van een reactie.

Wat je in feite voorlegt over de bijstand is dat (en laten we ze voor het gemak maar weer eens over een kam scheren) zelfstandigen die geen opdrachten kunnen krijgen niet rechtmatig aan overheidshulp (in de toekomst ook zelfstandigen) kunnen komen omdat ze simpelweg uit principe geen uitzend werk of andere contactuele verplichtingen aan willen gaan? Klinkt mij in de oren alsof het woord "werkeloos" wordt verwisseld met "arbeidscontractloos". Hiermee ontstaat een verschil met eenzelfde resultaat nl. "opdrachtloze ondernemer" en "arbeidscontracloze medewerker".
Voor de een geldt de verplichting tot solliciteren en voor de ander...? Wie zegt dat uitschrijven uit de KvK dan moet? Met een inschrijving in de KvK kan je ook prima vakken vullen of rooie kool steken hoor.

Daarnaast moeten we wel eerlijk blijven en is de gang naar de sociale dienst voor niemand echt makkelijk. Als je jezelf dan ook nog eens een bepaalde levensstandaard aanmeet dan kan het inderdaad een drempel te hoog worden. En wie wil er nou z'n dure auto verkopen? Nee dat risico verdisconteren in een uurtarief klinkt een stuk logischer.
Als een vaste medewerker bij zijn salarisonderhandelingen z'n (toekomstige) werkgever voorschotelt waar hij/zij voor de toekomst allemaal rekening mee houd (pensioengat, terugloop bij ziekte, afschrijving auto, hypotheek huis, periode zonder werk na ontslag) in dat bedrag dan wordt hij/zij voor gek verklaard, als een inhuurkracht z'n uurtarief doorgeeft snappen we het ineens allemaal.
Laten we alsjeblieft ophouden met de stelling dat een inhuurkracht goedkoper is. De aannemers die ik werk laat doen werken tegenwoordig allemaal met inhuurkrachten... goedkoper is het nog nooit geworden.
En laat ik er nog maar een ingooien, een gemeente met meer geld door goedkopere krachten geeft meer uit aan waanzinnige projecten. De begrotingen van gemeenten zullen niet slinken zolang er politiek gewin te behalen is bij bijzondere en veelal onnodige projecten. Projecten waarbij inhuur maar al te lief garen spint, want tja... naar de sociale dienst omdat je geen opdrachten hebt is ook zo wat.
Laat verstand nou eens regeren.
Door Huib op
@Pieter, @Chauvin Toile, @Jan....wat je er ook van vinden moge, de hoogleraar benoemt terecht een trend. Steeds meer mensen zien vrijwillig afstand van een dienstbetrekking. Vanochtend nog wilde ik bij de sportschool een nieuwe afspraak maken met mijn coach. Kon niet meer, de man is per 1 augustus voor zichzelf begonnen. Zo ken ik er steeds meer om me heen, die de afgelopen twee jaar vrijwillig hun dienstbetrekking hebben verruild voor een bestaan als zelfstandige. In diverse branches, in diverse leeftijdsklassen. Wel doorgaans hoger opgeleid, Maar ook in de bouw zijn steeds meer zzp'ers, al weet ik niet in hoeverre dat altijd een vrije keuze is geweest.

Bij de overheid zie je dat vrijwel niet, en dat is wellicht omdat de overheid doorgaans meer risicomijdende mensen aan zich gebonden heeft.

Of die trend doorzet, en of al die keuzes van deze mensen even doordacht zijn laat ik in het midden. Maar het is onmiskenbaar een trend in de samenleving. Ook onder studenten van nu heerst veel meer ondernemingszin dan 20 jaar geleden. Kortom, een daadwerkelijke trend, en of die doorzet of weer afzwakt zal de toekomst leren.

Banken denken dan ook steeds meer na hoe ze ook leningen op maat kunnen gaan maken voor deze groeiende groep. Tot dusverre is een loonstrookje wel zo handig bij het krijgen van een hypotheek, maar drie jaarrekeningen waaruit blijkt dat je voldoende inkomen genereert helpen tegenwoordig ook.
Door Bert op
@Ed...het probleem met bijstand voor zelfstandigen is als volgt: de bijstand gaat ervan uit, dat de bijstandsgerechtigde een baan vindt die hem/haar inkomsten verschaft. Maar zelfstandigen willen geen baan maar opdrachten. Dan kan je niet in de bijstand als je in een slechte periode zit. De bijstand dwingt zelfstandigen om hun KvK-inschrijving te beëindigen omdat het alleen maar mensen wil helpen die in theorie een baan kunnen accepteren. Dus als je als zzp'er een bijstandsuitkering wil aanvragen moet je stoppen met zelfstandigheid. Er is een alternatief, die Bbp schijnt te heten. Daarvan maken bijvoorbeeld middenstanders gebruik die in de knel komen. Om voor Bbp in aanmerking te komen moet de hele bedrijfsvoering ter tafel komen. Begrijpelijk, want de overheid wil rechtmatig uitkeren, maar ingewikkeld en vernederend voor de ondernemer. Daarom zal die Bbp alleen in uitzonderlijke situaties worden aangevraagd.

Daar is op zich niets op tegen. Overheidssteun hoort uitzonderlijk te zijn. Ik voel alleen in de vele reacties op deze site dat men denkt dat zelfstandigen als het even niet meezit toch gewoon even de bijstand in kunnen. Dat is dus niet zo om de redenen die ik aangeef.

Kortom, voor leegloop moet je als zelfstandige zelf voorzieningen treffen, en is de gang naar de Sociale Dienst, als je dat al zou willen, minder gemakkelijk dan voor werklozen.
Door Jan op
Merkwaardig verhaal. De werknemer zit echt niet te wachten op flexibeler contracten; dat heeft onderzoek van SCP in 2013 nog aangetoond ("Een onzeker perspectief").
Voor werkgevers lijkt het me uiteindelijk ook nadelig; veel loyaliteit en extra inzet hoef je niet te verwachten van je mensen, als je ze na een paar jaar dumpt.
Door Chauvin Toile op
Als ik flexibel wil zijn, neem ik toch gewoon ontslag of verander de werktijden, maak gebruik van HNW.
Waarom is daar een flexibel contract voor nodig?
Heeft die hoogleraar dit echt zo gezegd en bedoeld? Of is hij onjuist geciteerd? Hoop ik, want anders kan ik deze wetenschapper niet serieus nemen.
Door Pieter (afdelingshoofd) op
Jammer dat de ambtenaar weer wordt weggezet als een ouderwetse medewerker waarvan geen flexabiliteit en/of innovativiteit van te verwachten is.

Als men kijkt hoe de rijksoverheid de laatste jaren taken naar beneden aan het wegzetten, met vaak opgelegde (verplichte) bezuinigen, hoezo durft men dan nog te spreken van niet inovatief kunnen werken, denken en het niet tonen van flexibiliteit? Er moet meer werk met minder medewerkers uitgevoerd worden. Het naar benenden wegzetten is natuurlijk puur vanuit kostenoverweging, immers bij gemeenten zijn de loonkosten lagere!

Flexabiliteit strook niet in hoe de maatschappij momenteel is ingericht, wil men iets (financieel), dan wordt daar vastigheid voor gevraagd. De opmerking dat ambtenaren meer flexabiliteit willen herken ik ten zeerste niet op dit punt. In mijn team van 50 medewerks is zo'n 35% jonger dan 40 jaar. Ik kan alleen maar aangeven dat ze alle (zonder uitzondering) hebben lopen lobbyen om maar zo snel mogelijk een omzetting van tijdelijk dienstverband naar een vast contract te kunnen verkrijgen!

Het probleem van de huidige samenleving is dat we een aandeelhoudersmaatschappij hebben, alles ten gunsten van winst, waarbij we ons grootste kapitaal, de medewerker, ondergeschikt hieraan hebben gemaakt . Gaan wij als overheid hierin mee?

Een gemeente is nu eenmaal geen bedrijf, wat niet let dat je goed moet nadenken waarmee je bezig bent, of je processen optimaal verlopen! We moeten de klant centrala stellen, maar weten wij wel wat deze klant wil, hierin kunne we leren van het bedrijfsleven. Hiernaast moet er ook het besef zijn dat gemeente vele taken hebben te vervullen, rendabel of niet! Het drijfsleven investeert uitsluitend in rendabele producten, niet rendabele worden afgestoten, maar dat kan de overheid helaas niet, immers deze taken worden door geen ander opgepakt en de burger heeft hierin wel weer verwachtingen.

Zeg het maar, want ik begin zo langszaam aan de weg kwijt te raken!
Door Ed van Ooijen (emeritus dcent staats- en bestuursrecht) op
@ Bert

Wat is nu eigenlijk het probleem? Ik heb uitsluitend gedoeld op de algemene bijstand, waarop ook een ZZP 'er - net zoals in beginsel iedere andere Nederlander - het volste recht heeft. Artikel 20, lid 3 van de Grondwet luidt: "Nederlanders hier te lande, die niet in het bestaan kunnen voorzien, hebben een bij de wet (thans de WWB) te regelen recht op bijstand van overheidswege. Dat is dus het nationale sociale vangnet. Voorliggende regelingen als negatieve randvoorwaarde waren er al bij de Armenwet 1912, te weten het subsidiariteitsbeginsel (dat de Armenwet kende naast het hardvochtige onvermijdelijkheidsbeginsel). Voorheen was een en ander geregeld in de Algemene Bijstandwet (in werking getreden 1 januari 1965, welke in 1996 nog werd vervangen) en thans in de Wet Werk en Bijstand. Raadpleeg voor uw recht op bijstand vooral artikel 11 (Rechthebbenden) van de WWB.