Om maar meteen met de deur in huis te vallen constateert Buurmeijer dat de reïntegratiemarkt op de goede weg is. 'Het systeem van gedwongen winkelnering, waarbij de uitvoeringsinstellingen reïntegratieklanten aanleverden en Arbeidsvoorziening trajecten uitvoerde, is verdwenen. De kosten die gemoeid zijn met reïntegratie moeten minimaal het bedrag opleveren dat je anders aan een uitkering kwijt zou zijn geweest. Die balans is momenteel positief.'

De zwakste schakel in het reïntegratieproces is volgens het oud-PvdA-Tweede Kamerlid de opdrachtgever. 'Het UWV weet eigenlijk niet wie het in de kaartenbakken heeft. Ik sluit niet uit dat dat bij gemeenten ook zo is, al zie ik daar de positieve ontwikkeling dat men meer aan bestandsanalyses doet. Veel sociale diensten werken nog met de faseringssystematiek - fase één voor gemakkelijk te bemiddelen klanten, tot aan fase vier voor de moeilijkste groep - maar de praktijk toont aan dat dat weinig zegt over de kans op een succesvolle rentree op de arbeidsmarkt.

'Door bestandsanalyse genereer je informatie op het niveau van de individuele klant. Daardoor kun je een betrouwbare diagnose stellen, die je als opdrachtgever vervolgens beter in staat stelt om met het reïntegratiebedrijf af te spreken welke prestatie tegen welke prijs en binnen welk tijdsbestek dient te worden geleverd.'

Buurmeijer weet dat reïntegratiebedrijven de neiging hebben cliënten voor een bodemprijs 'in traject' te nemen, om vervolgens gaandeweg allerlei meerkosten door te berekenen aan de klant. 'Dat is natuurlijk niet netjes, maar ook hier geldt dat goed opdrachtgeverschap veel ellende kan voorkomen. Als opdrachtgever moet je weten uit welk hout je klanten gesneden zijn. Voer dus eerst een gedegen diagnose uit, of laat dat doen door een gespecialiseerd bedrijf en betaal daar dan ook voor. Als je per geval weet wat je in je bestand hebt, kun je aanbesteden voor de gehele reïntegratieklus: één aanneemsom waarvoor het reïntegratiebedrijf de afgesproken verplichting nakomt. Gebeurt dat niet, dan zijn we eigenlijk weer terug bij de oude cultuur van Arbeidsvoorziening. Mensen werden in traject genomen, op het ene traject werd het andere gestapeld, maar in de praktijk gebeurde er weinig.'

Dat reïntegratiebedrijven de markt afromen, 'moet je voor lief nemen', vindt Buurmeijer. 'Maar ook daar kun je je als opdrachtgever goed tegen wapenen door sterke en zwakke reïntegreerders niet in één kavel te zetten. Doe je dat wel, dan is het logisch dat het reïntegratiebedrijf zich voornamelijk focust op de sterkeren. Het is verstandiger min of meer homogene groepen van sterkeren of zwakkeren aan te bieden. Natuurlijk lukt het ook dan niet iedereen gereïntegreerd te krijgen, maar zo is het leven.'

Harde condities

Buurmeijer was een groot voorstander van het persoonsgebonden reintegratiebudget, maar denkt daar nu genuanceerder over. 'Je kunt zeggen dat je de cliënt laat kiezen: zelf shoppen of meelopen in een kavel. Maar daar schuilt wel een gevaar in: krijgen mensen wel waar voor hun geld als ze zelf op stap gaan? In de aanbestedingsprocedure zie je dat steeds duidelijker wordt wat de goeie bedrijven zijn en wat de goede aanpak is. Maar als iemand zelf op stap gaat, dan heb ik daar mijn twijfels bij. Het kan nog wel, maar dan onder hele harde condities. Een cliënt krijgt bijvoorbeeld een bedrag mee, dat overeenkomt met vier maanden uitkering.

Het uitkeringsorgaan moet dan wel een duidelijk contract sluiten: wilt u ervoor tekenen dat wij in ieder geval een maand uitkering op u verdienen als u zelf gaat shoppen? En houdt u er rekening mee dat wij een maand uitkering in mindering brengen als het u niet is gelukt aan de slag te komen? Op die manier maak je de betrokkene zelf risicodragend.'