The inconvenient truth, part two

Ik kies niet voor niets voor de insteek van het aan de kaak stellen van een ongemakkelijke waarheid. Bij ongemakkelijke waarheden gaat het over alarmerende inzichten over ernstige bedreigingen van onderdelen van ons bestaan, over maatschappelijke wantoestanden die grotendeels wel publiekelijk bekend zijn, maar waar zowel beleidsmakers, media als het brede publiek liever via simplificering, zondebokken, berusting of ontkenning met een wijde boog om heen blijven draaien in plaats van het probleem integer in kaart te brengen en bij de wortels aan te pakken.

De feiten zijn genoegzaam bekend. In Nederland zijn rond de 200.000 kinderen slachtoffer van kindermishandeling in vele gedaanten. Een uitermate complex probleem dat nooit 100% te voorkomen is, maar dat wel aanzienlijk kan worden teruggedrongen. Iets waar de overheid de afgelopen decennia onvoldoende in is geslaagd. In de vele blogs die ik hierover inmiddels heb geschreven heb ik dat hopelijk voldoende helder gemaakt.

Het meest pijnlijke aan het huidige jeugdzorgstelsel is wellicht nog wel dat het in veel gevallen kinderen zieker maakt. Wanneer ze onnodig lang op zorg moeten wachten, wanneer ze van het ene perspectiefloze te korte en verkokerde hulptraject naar het andere worden verplaatst, wanneer ze in zorgtrajecten worden gestopt die ze vanwege hun, niet of te laat ontdekte, lichte verstandelijke handicap helemaal niet aan kunnen, wanneer ze worden opgeleid tot excellente zorgmijders omdat alle betrokken instellingen onvoldoende samenwerken, wanneer er onvoldoende gebruik wordt gemaakt van de eigen kracht waarover elk kind en zijn sociale omgeving altijd nog beschikt, hoe schrijnend de problemen ook vaak zijn.   

Natuurlijk is het in de jeugdzorg niet allemaal kommer en kwel. Veel kinderen hebben wel degelijk baat bij de zorg die ze wordt geboden. Dat is vooral te danken aan de professionals in de frontlijn die er als "goede mensen in een ziek systeem" nog het beste van proberen te maken. Maar de totaalprestatie is ver onder de maat van een beschaafd land als Nederland. Het kan zoveel beter.

Hoe dat beter kan heb ik in voorgaande blogs uitgebreid uit de doeken gedaan. Aan gebrek aan oplossingen kan het dan ook niet liggen. Het vrijwel permanente publieke debat over de jeugdzorg suggereert dat het ook niet ligt aan gebrek aan urgentiegevoel. En toch zit hem daar volgens mij de kneep. Velen wekken wel de indruk dat de problematiek hen aan het hart gaat, maar is dat ook echt zo? Ik vraag me dat af. Als dat urgentiegevoel echt authentiek en breed verspreid zou zijn, waarom zijn we dan niet met zijn allen massaal al lang bezig met het invoeren van de klaar liggende oplossingen? Dat is de vraag die mij nu al weer een tijdje bezig houdt.

En zo kom ik op het concept van de ongemakkelijke waarheid in de jeugdzorg. Een waarheid die blijkbaar zo ongemakkelijk is dat we liever om de hete brei heen blijven draaien. Ja kindermishandeling komt in Nederland op te grote schaal voor. Ja er zijn veel ouders die niet in staat zijn voor hun kinderen een veilige opvoedsituatie te scheppen. En dan gaat het om vaak afschuwelijke toestanden waarvan we ons niet kunnen voorstellen dat ouders dit hun kinderen kunnen aandoen. Ja het gaat in veel gevallen over transgenerationele problematiek. Ja het gaat over onmogelijke dillemma's (zie mijn vorige blog). Kinderen in de knel betekent ook heftige emoties. En ja we slagen er in dit beschaafde land van ons onvoldoende in om het probleem op te lossen.

In deze context is het wellicht ook niet vreemd dat er gereageerd wordt met ontkenning, machteloze berusting, het simplistisch wekken van de illusie van daadkracht en het gebruik maken van het meest krachtige psychologische defensiemechanisme van allemaal, het leggen van de schuld van alle kwaad bij anonieme jeugdzorg instanties. Instanties die intrinsiek kwetsbaar zijn simpelweg vanwege het feit dat men zich begeeft op het terrein van onmogelijke dilemma's. Zondebokken als aflaat voor het omgaan met de ongemakkelijke waarheden in de jeugdzorg, als excuus om zelf geen verantwoordelijkheid te hoeven nemen.

Met de documentaire "The inconvenient truth" heeft Al Gore een letterlijk indrukwekkende stap gezet om de "ver van ons bed" problematiek van de opwarming van de aarde stevig op het netvlies te krijgen van beleidsmakers, media en publiek. Daarmee werd een basis gelegd voor effectievere collectieve actie. Voor het daadwerkelijk werk gaan maken van de oplossingen die al op de plank lagen. Wellicht dat een documentaire over de ongemakkelijke waarheid in de jeugdzorg een vergelijkbaar effect kan doen ontstaan. Beelden zeggen immers zoveel meer dan duizend woorden in vele tientallen rapporten.

Zo'n documentaire moet uiteraard ten eerste als "wake up call" de problematiek op niets ontziende wijze in beeld brengen. Maar daar hoeft het gelukkig niet bij te blijven. De documentaire (misschien moet het wel een reeks worden) kan ook de professionals in beeld brengen die elke dag weer in de meest lastige omstandigheden met grote passie en betrokkenheid alles op alles zetten om verschil te maken voor kwetsbare kinderen. Breng de rauwe werkelijkheid van worstelingen, trial and error,  twee stappen vooruit één stap achteruit gewoon eerlijk in beeld. En Nederland zal trots worden op de jeugdzorgwerkers die dit moeilijke werk bereid zijn te doen. Laat ook de beste praktijken zien die op vele plekken al (zij het op helaas kleine schaal en tegen de stroom in) bestaan. Die bewijzen dat een duurzame jeugdzorg wel degelijk mogelijk is en binnen handbereik ligt als we met zijn allen bereid zijn de bureaucratische blokkades die nu nog de hoofdstroom zijn op te ruimen. 

Als een prachtige organisatie als War Child zoveel collectieve kracht kan ontwikkelen om iets bij te dragen aan het verbeteren van de leefomstandigheden van de allerkwetsbaarste kinderen in ontwikkelingslanden, waarom zou het dan niet mogelijk zijn om een vergelijkbare kracht te ontwikkelen voor de 200.000 kinderen die in ons eigen land in onveiligheid opgroeien? De ongemakkelijke waarheid in de jeugdzorg is voor mij  een inspirerende uitdaging om na mijn zomervakantie weer verder mee aan de slag te gaan. Hopelijk met de wind in de rug van documentairemakers en financiers en vervolgens ook iedere burger, maatschappelijke organisatie en bedrijf die zich geroepen voelt om mee verantwoordelijkheid te nemen. De jeugdzorg kan het niet alleen, heeft uw hulp nodig en is het waard geholpen te worden.

Hoe het verder gaat? Daarover meer in mijn blogs na de zomervakantie vanaf medio september.